Bir Formula 1 direksiyonuna ilk kez baktığınızda, karşınızda bir direksiyondan çok küçük bir bilgisayar görürsünüz. Onlarca düğme, döner anahtar, ekran ve farklı kumanda…
Peki bir pilot neden sadece sağa ve sola dönmek için kullandığı direksiyonda bu kadar çok düğmeye ihtiyaç duyuyor? Cevap, modern Formula 1’in direksiyon simidini yalnızca aracı yönlendiren bir parça olmaktan çıkarıp, pilotun yarış sırasında kullandığı adeta bir kumanda merkezine dönüştürmesinde yatıyor.
Modern Formula 1’de direksiyon artık sadece direksiyon değil.
Bir F1 pilotu yarış sırasında aracın birçok ayarını direksiyon üzerinden değiştirebiliyor. Motorun çalışma karakterinden fren dengesine, diferansiyel ayarlarından enerji yönetimine kadar pek çok fonksiyon pilotun parmaklarının hemen altında.
Örneğin pilot, viraja yaklaşırken fren dengesini değiştirebilir. Bir başka düğmeyle aracın elektrik enerjisinin nasıl kullanılacağını ayarlayabilir. Direksiyon üzerindeki döner kumandalar ise farklı sürüş ve motor ayarları arasında geçiş yapmasına olanak tanır.
Bunun önemli bir nedeni de zaman.
Formula 1’de pilotun kokpitten çıkıp bir ayarı değiştirmesi gibi bir seçenek zaten yok. Yarış devam ederken gerekli değişikliklerin saniyeler içinde yapılması gerekir. Bu nedenle kumandaların büyük bölümü pilotun ellerini direksiyondan ayırmadan ulaşabileceği şekilde yerleştirilir.
Direksiyonun üzerindeki ekran ne gösteriyor?
Direksiyonun ortasındaki ekranda pilot için yarış sırasında ihtiyaç duyabileceği çeşitli bilgiler gösterilebilir. Hız, vites, motor ve enerjiyle ilgili veriler bunlardan bazılarıdır.
Pilotun önündeki ekran yalnızca “kaç kilometre hızla gidiyorum?” sorusunun cevabını vermek için kullanılmaz. Aynı zamanda aracın ve yarışın durumu hakkında hızlı bilgi sağlayan bir kontrol panelidir.
Neden bu kadar küçük?
F1 araçlarında kokpit son derece dar olduğu için direksiyonun mümkün olduğunca kompakt olması gerekir. Üstelik pilotun yarış sırasında eldivenlerle çalışacağı düşünülerek düğmelerin yerleşimi ve şekli de özel olarak tasarlanır.
Bir başka ilginç nokta ise direksiyonun araçtan tamamen çıkarılabilmesi. Pilot kokpite girip çıkarken direksiyonu sökebilir. Bu sistem aynı zamanda acil durumlarda pilotun araçtan daha kolay çıkarılmasına yardımcı olur.
Modern bir F1 direksiyonunda aşağı yukarı 20–30 ayrı kumanda görmek mümkün.
Ancak “kaç düğme var?” sorusunun tek bir cevabı yok; takım ve direksiyon tasarımına göre değişiyor.
Kabaca:
10–15 civarı buton
6–10 civarı döner anahtar/selector
2–4 paddle (vites, debriyaj vb.)
Ortada ekran
Bazı direksiyonlarda ek olarak joystick veya özel kumandalar
İlginç Bir Detay: Her Pilotun Direksiyonu Kendine Özeldir. F1 takımları direksiyonun genel yapısını tasarlasa da, düğmelerin yerleşimi, büyüklüğü ve hatta direksiyonun arkasındaki pedalların sertliği pilotun el anatomisine ve kişisel tercihine göre tamamen özel olarak üretilir. Örneğin iki pilot aynı takımı kullansalar bile direksiyon tasarımları birbirinden farklı olabilir.
Direksiyondaki Düğmeler Ne İşe Yarıyor?
Basmalı düğmeler arasında telsiz (Radio), pit yolu hız sınırlayıcısı (Pit Lane Limiter), geçiş ve savunma sırasında kullanılan güç/enerji ayarları ile sürüş sırasında belirli anları mühendislerin incelemesi için işaretleyen Mark düğmesi bulunabiliyor.
Döner kumandalar ise aracın ayarlarını değiştirmeye yarıyor. Pilot bunlarla fren dengesini, diferansiyeli, motor frenini ve güç ünitesinin farklı çalışma ayarlarını değiştirebiliyor. Bu ayarlar, özellikle farklı virajlarda aracın davranışını değiştirmek için yarış sırasında kullanılabiliyor.
Direksiyonun ortasındaki ekranda hız, vites, tur zamanı ve araçla ilgili çeşitli bilgiler gösteriliyor. Ekranın çevresindeki LED ışıkları da vites değiştirme zamanlaması ve bazı yarış uyarıları hakkında pilota bilgi verebiliyor.
Direksiyonun arka tarafında ise vites ve debriyaj paddle’ları bulunuyor. Pilot vites değişimlerini bu kulakçıklarla yaparken, debriyaj kumandası da direksiyonun arkasındaki paddle’lar üzerinden gerçekleştiriliyor.
Kısacası F1 direksiyonu, yalnızca aracı yönlendiren bir parça değil; pilotun yarış sırasında otomobilin birçok sistemini kontrol ettiği küçük bir kumanda merkezi.
Küçük bir bilgisayar gibi
Bugün bir Formula 1 direksiyonuna baktığımızda gördüğümüz karmaşıklık aslında sporun ne kadar teknolojik hale geldiğinin bir göstergesi.
Geçmişte direksiyonun temel görevi aracı yönlendirmekti. Bugün ise pilot, yarış boyunca aracın birçok sistemini birkaç parmak hareketiyle yönetiyor.
Yani F1 direksiyonu aslında direksiyonun kendisinden çok daha fazlası: bir nevi Pilotun aracıyla konuştuğu kontrol paneli.
