Futbolun Mozart’ı Matthias Sindelar: Nazilerin Gölgesinde Kaybolan Bir Futbol Dehası
Bazı futbolcular vardır; attıkları gollerle değil, tarihin en zor anlarında bıraktıkları izlerle hatırlanırlar. Onlar sadece bir takımın formasını giymemiştir. Bazen bir şehrin, bazen bir ülkenin, hatta bazen de kaybolmaya yüz tutmuş bir kimliğin sembolü haline gelirler; Matthias Sindelar gibi!.
Onu tanıyanlar ona boşuna “Futbolun Mozart’ı” demiyordu. Çünkü sahadaki oyunu, dönemin sert ve fiziksel futbol anlayışından tamamen farklıydı. O, gücüyle değil zekasıyla oynuyordu. Rakipleri mücadele ederken o oyunu okuyordu.
Ama Sindelar’ın hikayesi sadece futbol sahasında yazılmadı. Onun hikayesi; Avrupa’nın karanlığa sürüklendiği, futbolun bile siyasetin bir parçası haline geldiği bir dönemde başladı.
İnce yapılı bir çocuk nasıl futbol efsanesine dönüştü?
Matthias Sindelar, 1903 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu sınırları içinde bulunan Moravya bölgesinde doğdu. Ailesi daha sonra Viyana’ya taşındı. İşçi sınıfının yoğun olduğu Favoriten bölgesinde büyüyen Sindelar’ın çocukluğu kolay geçmedi.
Sokak futbolu onun ilk okuluydu. Fakat küçük Matthias’ın fiziksel yapısı futbol için pek ideal görünmüyordu.
İnceydi. Zayıftı. Hatta bazı antrenörler onun profesyonel seviyeye ulaşabileceğine bile inanmıyordu.
Ama onun başka bir yeteneği vardı: Oyunu herkesten önce görebiliyordu.
Top ayağına geldiğinde sanki birkaç saniye sonrasını biliyordu. Bu yüzden ona “Kağıttan Adam” lakabı bile takılmıştı. Çünkü narin görüntüsüne rağmen sahada durdurulması çok zordu.
Avusturya’nın altın jenerasyonu ve “Wunderteam”
1930’lu yıllarda Avrupa futbolunun merkezi bugünkü gibi İngiltere veya İspanya değildi.
Avusturya futbolu dünyanın en ileri seviyelerinden biriydi. 1930 yılların harika takım olarak ünlenen Wunderteam’i yaratıcısı Hugo Meisl onderliginde, nakış gibi işleyen büyük kaptan Matthias Sindelar…
Milli takımın adı: Wunderteam yani “Harika Takım”dı. Bu takımın beyni de Matthias Sindelar’dı.
Onun liderliğinde Avusturya:
Avrupa’nın en korkulan ekiplerinden biri oldu,
İtalya ve Almanya gibi güçlü rakipleri zor durumda bıraktı,
futbolun estetik tarafını temsil etti.
Sindelar’ın futbolu, daha sonra gelecek birçok yıldızı etkiledi. O, sadece kazanmaya değil, güzel oynamaya inanıyordu.
Futbolun içine siyaset girdiğinde…
1938 yılı Avrupa tarihi için bir dönüm noktasıydı. Nazi Almanyası, Avusturya’yı ilhak etti.
Artık Avusturya bağımsız bir ülke değildi. Bu değişim futbolu da doğrudan etkiledi.
Naziler, sporu propaganda aracı olarak kullanıyordu. Olimpiyatlardan futbola kadar her alan, rejimin gücünü göstermek için değerlendiriliyordu.
Avusturya Milli Takımı’nın da Alman futbol sistemine dahil edilmesi istendi.
Ancak ortada bir sorun vardı: Matthias Sindelar.
“Kağıttan Adam”ın son maçı
1938 yılında Almanya ile Avusturya arasında oynanan özel maç, sadece bir futbol karşılaşması değildi. Bu maç, Nazi yönetimi tarafından iki ülkenin birleşmesini kutlayan bir propaganda gösterisi olarak planlanmıştı.
Avusturyalı oyuncuların sahada Alman yönetimine saygı göstermesi bekleniyordu.
Ancak Sindelar farklı davrandı. Maçta gol attı. Kutlaması ise yıllar boyunca konuşuldu.
Bazı anlatımlara göre, Alman yöneticilerin bulunduğu tribünün önünde özellikle coşkulu bir sevinç yaşadı. Bu hareket, Nazi otoritesine karşı sembolik bir meydan okuma olarak yorumlandı.
Gerçekten planlanmış bir siyasi mesaj mıydı? Yoksa sadece bir futbolcunun doğal sevinci miydi?
Bunu kesin olarak bilmek mümkün değil. Ama halkın gözünde Sindelar artık sadece futbolcu değildi.
O, kaybolan Avusturya kimliğinin sembollerinden biri olmuştu.
Neden Alman formasını giymedi?
Sindelar’ın Nazi Almanyası Milli Takımı’nda oynamayı reddettiği sıkça anlatılır.
Bu hikaye yıllar içinde efsaneleşti. Ancak tarihçiler bu kararın yalnızca siyasi bir protestodan kaynaklandığını kesin olarak kanıtlayabilmiş değiller.
Yaşı, sakatlıkları ve futbol kariyerinin son döneminde olması da önemli faktörlerdi. Fakat dönemin şartlarında onun Almanya forması giymemesi, birçok insan tarafından sessiz bir direniş olarak görüldü.
Bazen tarihte önemli olan sadece yaptığınız şey değil, insanların onu nasıl hatırladığıdır.
Bir gecede biten bir hayat
1939 yılının Ocak ayında Matthias Sindelar, Viyana’daki evinde ölü bulundu. Yanında sevgilisi Camilla Castagnola da vardı.
Resmi açıklama karbonmonoksit zehirlenmesiydi. Ancak olayın zamanlaması nedeniyle yıllarca tartışmalar sürdü.
Bazıları bunun bir kaza olduğunu düşündü. Bazıları intihar ihtimalini konuştu. Bazıları ise Nazi yönetiminin parmağı olabileceğini iddia etti. Kesin gerçek hala bilinmiyor.
Ama bilinen bir şey vardı: Avrupa, sadece bir futbolcusunu değil, bir dönemin en büyük yeteneklerinden birini kaybetmişti.
15 bin kişinin uğurladığı futbolcu
Sindelar’ın cenazesi, Nazi dönemindeki baskılara rağmen büyük bir kalabalık tarafından takip edildi. Yaklaşık 15 bin kişinin onu uğurladığı tahmin edilir.
Bu bile onun Avusturya halkı için ne ifade ettiğini gösteriyordu. Çünkü bazı insanlar sadece yaşadıkları döneme ait değildir.
Onlar, bir toplumun hafızasında yaşamaya devam eder.
Futbolun Mozart’ı neden hala hatırlanıyor?
Matthias Sindelar hiçbir zaman bir siyasetçi olmadı. Bir devrim lideri de değildi.
O sadece futbol oynayan bir adamdı. Ama bazen tarih, sıradan insanlara olağanüstü anlamlar yükler.
Bir futbolcunun sahadaki zarafeti, bir ülkenin kaybettiği özgürlüğün sembolüne dönüşebilir. Bir gol, yıllar sonra bir duruş olarak hatırlanabilir.
Bu yüzden Matthias Sindelar bugün hala sadece attığı gollerle değil, temsil ettiği şeylerle anılıyor.
Çünkü bazı futbolcular kupalar kazanır. Bazıları ise tarihe geçer; Futbolun Mozart’ı Matthias Sindelar da net olarak ikinci gruptaydı!.
