Savaşın Küçük Kardeşi: Kabilelerin Kaderini Değiştiren Efsanevi “Stickball” Derbileri
Modern futbolun milyonluk bütçeleri, taktik tahtaları ve stadyum ışıkları altındaki rekabetleri bize her ne kadar modern çağın en büyük tutkuları gibi gelse de, sporun asıl ruhu yüzyıllar önce Kuzey Amerika’nın güneydoğu topraklarında bambaşka bir boyutta yaşanıyordu.
Güneydoğu yerlilerinin—özellikle Choctaw ve Cherokee kabilelerinin—oynadığı geleneksel Stickball (Choctaw dilindeki adıyla Ishtaboli, Cherokee dilinde ise Anetsodi), tarihin gördüğü en sert, en büyüleyici ve en yüksek anlam yüklü rekabetlerin başında gelir.
Günümüzdeki lacrosse sporunun atası kabul edilen ve kökleri kabile savaşlarına dayanan en eski organize takım sporlarından biridir ve bu tarihi oyun, sadece bir eğlence değil; siyasi, ruhani ve diplomatik bir kimlik taşır!. Ama; “Cinayet hariç neredeyse her şey serbesttir”. Oyuncuların birbirini sertçe yere fırlatması, sopalarla müdahale etmesi tamamen doğaldır ve kırılan kemikler oyunun bir parçası kabul edilir.
Avrupalıların adını “Savaşın Küçük Kardeşi” koyduğu bu gelenek, alt ligden gelip devleri deviren modern peri masallarından çok daha ötedir; çünkü bu sahada kaybeden sadece bir maç değil, toprak, onur ve siyasi güç kaybederdi.
Savaş Yerine Sahne Alan Diplomasi: “Kan Dökmeden Savaşmak”
Güneydoğu Amerika’nın ormanlıklarında iki kabile arasında av sahaları, sınır hatları ya da siyasi anlaşmazlıklar yüzünden gerilim tırmandığında, çözüm her zaman kanlı savaşlar olmuyor. Kabilelerin yaşlılar meclisi bir araya gelir ve kan dökmek yerine meseleyi Ishtaboli ile çözmeye karar verirdi.
Bu, modern anlamda bir “derbi”nin ötesinde, iki toplumun kaderini tayin eden bir barışçıl savaş metinleşmesiydi. Maçın kuralları son derece esnekti: Antropolog James Mooney’nin 19. yüzyılın sonlarında aktardığı ünlü tanıma göre, “oyunda cinayete varana kadar neredeyse her şey serbestti”.
Sahalar kilometrelerce uzunlukta olur, kaleler ise uçsuz bucaksız arazide dikilen tek birer direkten ibaretti. Yüzlerce, hatta binden fazla kabile üyesinin aynı anda sahaya çıktığı bu devasa mücadeleler günlerce sürebilirdi.
Maç Değil, Tam Anlamıyla Bir Ayin
Bir Stickball maçı asla sadece fiziksel bir müsabaka değildi; baştan aşağı manevi hazırlıklarla örülü bir ritüeldi.
Savaş Boyaları ve Oruç
Oyuncular maçtan günlerce önce oruç tutar, vücutlarını geleneksel bitkisel ilaçlarla ovar ve yüzlerini tıpkı gerçeğe savaşa gider gibi boyarlardı.
Müzik ve Maneviyat
Saha kenarındaki davulcular ve kabile şifocuları (Alikchi), maçın ritmini belirler, oyunculara ruhani rehberlik sağlardı.
Seyirci Çılgınlığı
Saha kenarındaki kabile üyeleri (özellikle kadınlar) devasa şölenler düzenler, şarkılar söyler ve kabilelerinin onuru için büyük bahisler oynardı.
Ekipmanlar tamamen doğaldı: Oyuncular, hickory (akçaağaç türü sert ağaçlar) ağacından elleriyle yonttukları, uçları geyik derisiyle örülmüş iki adet özel sopa (kapucha) kullanır ve geyik derisinden yapılmış sert bir topu (towa) ellerine değdirmeden bu sopalarla taşımaya çalışırlardı.
Koruyucu ekipman, kask ya da ayakkabı kesinlikle yoktu. Çıplak ayakla ve boyalı vücutlarla yapılan bu mücadele, kriz anlarında savaşçıların formda kalmasını sağlayan mükemmel birer askeri simülasyondur.
Tarihe Geçen Bir Derbi: Choctaw vs. Chickasaw
Tarihsel kayıtlarda bu kabile rekabetlerinin izleri oldukça derindir.
Örneğin, ABD hükümeti tarafından topraklarından sürülüp aynı bölgeye (bugünkü Oklahoma) yerleştirilen Choctaw ve Chickasaw kabileleri arasında geçmişten gelen komşuluk rekabetleri sık sık bu saha maçlarına taşınırırdı.
1903 yılında Choctaw ile Chickasaw arasında oynanan son derece sert bir maç, tam 300 seyircinin katıldığı büyük bir arbedeye (meydan kavgasına) dönüşmüştür.
Olayın büyümesi üzerine ABD Şecereleri ve yerel kolluk kuvvetleri müdahale etmek zorunda kalmış, bu olaydan sonra bu tür kamusal devasa karşılaşmalar bir süre yasaklanmıştı.
Günümüzdeki Mirası: Dünyanın En Eski Derbisi Yaşıyor
Asimilasyon politikaları ve yasaklar nedeniyle 20. yüzyılın başlarında karanlık bir döneme giren Stickball, 1970’lerden itibaren muazzam bir kültürel rönesans yaşadı.
Bugün Mississippi Band of Choctaw Indians tarafından her yıl düzenlenen “World Series of Stickball” (Dünya Stickball Serisi), binlerce kişinin izlediği, modern spor organizasyonlarını aratmayan devasa bir kültürel festivaldir.
Artık eskisi gibi toprak anlaşmazlıkları bu sahalarda çözülmüyor; ancak kabileler kendi tarihlerine sahip çıkmak, kimliklerini korumak ve atalarının o vahşi, gururlu mirasını yaşatmak için her yıl bu sahada buluşmaya devam ediyor.
Futbolda ya da modern sporlarda aradığımız o saf “aidiyet ve ölümüne mücadele” ruhu, yüzyıllar önce Amerikan yerlilerinin o devasa çayırlarında yazılmıştı!.
