Sovyet futbolu denince akla ilk gelen isim şüphesiz Valeriy Lobanovskyi’dir; oysa bu büyük devrimin kökleri, sandığımızdan çok daha gerilere uzanır. Hatta işin kalbini atan, bu sistemin tüm ana damarlarını besleyen o gizli dahi Anatoliy Zelentsov, ne yazık ki tarihin karanlığında unutulup gitmiştir.
Futbol, farklı felsefeler ve onların arkasındaki dâhiler tarafından şekillenmiştir. Başarılı olan her taktiğin arkasında bir fikir adamı yatar. Tarih kendinden önceki öncülerle doludur ve 21. yüzyılda ortaya çıkan her yeni stil aslında eskmiş olanın yeniden yorumlanmasından ibarettir.
Bugünkü hikayemizin merkezinde, 4-4-2 sisteminin ve modern pres anlayışının öncüsü, Sovyet futbolunun dev fikir adamı Viktor Maslov var. Ancak Maslov’un sahnede olduğu 1960’lar ve 70’lere geçmeden önce, bu devrimi omuzlarında taşıyan köklü geleneğin ilk kıvılcımına bakmak gerekir.
Çünkü Maslov’dan da önce, bu topraklarda futbolun geleceğini tasarlayan bir başka dahi vardı: Boris Arkadiev!
Tam ismiyle Viktor Aleksandrovich Maslov ise bu mirası devralarak sonraki büyük sıçramayı gerçekleştirdi. Arkadiev’in hareket ve pozisyon esnekliği fikrini, kolektif bir pres ve alan savunması anlayışıyla harmanlayan Maslov; Sovyet futbol laboratuvarını Lobanovskyi’ye hazırlayan en kritik halka oldu.
Futbol tarihinin en büyük devrimcilerinden biri olmasına rağmen geniş kitleler tarafından hala yeterince tanınmayan Viktor Maslov (lakabıyla “Grandpa” / Büyükbaba), modern futbolun omurgasını oluşturan pek çok ezberi tek başına değiştirdi diyebiliriz.
Genellikle Valeriy Lobanovskyi’nin gölgesinde kalsa da, bugün Premier League’den Şampiyonlar Ligi’ne kadar izlediğimiz futbolun coğrafi ve taktiksel temellerini atan odur.
** İşte Viktor Maslov hakkında bilinmeyenler, futbol literatürüne kazandırdığı devrimler ve az bilinen yönleri:
4-4-2 Dizilişinin ve Alan Savunmasının Gizli Mucidi
1960’lara kadar dünya futbolu genellikle WM formasyonu (3-2-2-3) veya Brezilya’nın dünyaya yaydığı 4-2-4 sistemi üzerine kuruluydu.
** Devrimi: Maslov, 4-2-4’ün hücum ve savunma arasında yarattığı dengesizliği görerek dünyada ilk kez 4-4-2 dizilişini sahaya sürdü.
** Bilinmeyen: Bu sadece bir rakam dizilimi değiltti; Maslov aynı zamanda birebir adam markajını reddederek futbol tarihindeki ilk organize alan savunmasını (zonal marking) ve hatlar arası blok disiplinini uygulayan öncü oldu.
Oyuncularına rakiplerini değil, sahadaki belirli bölgeleri ve pas açılarını savunmayı öğretti.
Modern “Pres” (Pressing) Oyununun Babası
Bugün Jurgen Klopp’un Gegenpressing’i veya Pep Guardiola’nın top kaybı sonrası 5 saniye kuralı olarak bildiğimiz sistemin kökeni doğrudan Maslov’a dayanır.
** Devrimi: O döneme kadar futbolcular rakiplerine topla oynamak için bolca alan tanır, kendi yarı sahalarında beklerdi. Maslov ise futbolun hızlandığını fark ederek şu ünlü metaforu kullandı: “Futbol bir uçak gibidir. Hız arttıkça hava direnci de artar; bu yüzden uçağın burnunu aerodinamik hale getirmelisiniz.”
** Uygulaması: Takımının rakip yarı alanda topu kaptırdığı an rölantiye dönmesini yasakladı; topun etrafında anında kalabalıklaşarak rakibe nefes aldırmayan ilk yüksek pres kültürünü başlattı.
Futbolu Bir “Uçak” ve Fizik Bilimi Olarak Gören Vizyon
Maslov, taktik tahtasına sadece oklar çizen klasik bir teknik direktör değil, adeta bir mühendis gibi çalıştı.Oyuncularının antrenmanlarda sadece top koşturmasıyla yetinmedi; dayanıklılığı artırmak için interval koşuları, aerobik kapasite testlerini ve kas gruplarına yönelik özel istasyon çalışmalarını Sovyet futboluna soktu.
Ona göre futbol, bireysel becerilerin sergilendiği bir sokak oyunu değil, kusursuz işleyen bir fabrikа çarkı gibi kolektif bir mekanizmaydı.
Oyuncularıyla Arkadaş Olan “Büyükbaba” (Grandpa)
Sert ve otoriter antrenörlerin aksine Maslov, futbolcuları tarafından çok sevilen, babacan bir figürdü. Maç öncesi taktik toplantılarında oyuncularını etrafına toplar, sadece emir vermek yerine “Siz sahnede ne hissediyorsunuz, rakipten nerede çekiniyorsunuz?” diye sorarak onların fikirlerini dinlerdi.
Bu demokratik yaklaşım, futbolcuların sahada birbirleri için körü körüne mücadele etmesini sağlayan o nadide aidiyet duygusunu yarattı.
Neden Küresel Alanda Hak Ettiği Ünü Alamadı?
** Demir Perde Faktörü: Sovyetler Birliği’nin kapalı rejimi nedeniyle Maslov’un devrimci fikirleri ve Dinamo Kiev’le yazdığı destanlar uzun süre Batı basınına sızamadı.
Batı dünyası 4-4-2 ve pres devrimini yıllar sonra Rinus Michels veya Arrigo Sacchi ile keşfettiğinde, aslında Doğu Avrupa’da Maslov bunu çoktan uygulamıştı.
Ancak o, manşetlerde yer bulma peşinde koşan bir şovmen değil, futbolun laboratuvarında çalışan sessiz bir dahi olarak kaldı.
Özetlersek; Arkadiev’in ektiği “akışkan hareket” tohumlarını, Maslov sağlam bir 4-4-2 ve pres iskeletine dönüştürdü; arkasından gelen Anatoliy Zelentsov ve Valeriy Lobanovskyi ise bu iskeletin üzerine modern spor bilimini ve laboratuvarları inşa etti.
27 Nisan 1910’da dünyaya gelen o büyük dahiyi 11 Mayıs 1977’de kaybettik; ancak yarattığı devrim ve bayrağı taşıyan yeni nesiller sayesinde, o kökler hala içimizde yaşamaya devam ediyor!.
