Bugün dünyanın en ünlü at yarışları denildiğinde akla ilk olarak Kentucky Derby, Royal Ascot ya da Prix de l’Arc de Triomphe gelir.
Oysa bu organizasyonların hiçbiri ortada yokken, İtalya’nın küçük Siena kentinde sokaklar atların nal sesleriyle yankılanıyordu. Yaklaşık 500 yıldır aralıksız düzenlenen Palio di Siena, yalnızca bir at yarışı değil; dünyanın en eski ve en tutkulu şehir geleneklerinden biridir.
Palio, modern hipodrom yarışlarından oldukça farklıdır. Yarış, Siena’nın merkezindeki tarihi Piazza del Campo meydanında yapılır.
Meydanın etrafına toprak dökülür ve yaklaşık 90 saniye süren üç turluk inanılmaz bir mücadele başlar. Ancak pist dar, virajlar keskin ve atlar birbirine çok yakındır.
Bu nedenle kazalar geçmişte sıkça yaşanmıştır.
Bu Bir Şehir Yarışı Değil, Mahalle Savaşı (Contrada)
Palio’nun en ilginç tarafı, yarışmacıların ülkeler veya kulüpler değil, Siena’nın Contrada adı verilen mahalleleri olmasıdır.
Siena, tarih boyunca 17 farklı contrada’ya ayrılmıştır: mahalleler, kendi bayraklarına, renklerine, sembollerine, kiliselerine ve hatta resmi topluluklarına sahiptir.
Bir Siena sakini için Contrada’sı sadece yaşadığı yer değildir. Bu, adeta din gibi; ailesinden miras aldığı bir kimliktir.
Bir çocuk doğduğunda hangi contrada’ya ait olduğu önemlidir. Birçok kişi için bu bağ, futboldaki taraftarlığın çok ötesindedir.
Siena, bildiğiniz üzere 3 tepe üzerine kurulmuş ve mahalleler bu üç tepe üzerinde ortaya çıkmıştı. O zamanlar şimdikinden çok daha fazla mahalle varmış ama o meşhur veba salgınından sonra sayıları epey düşmüş!
1200’lerden Beri
Aslında 500-600 senelik diyoruz ama tarih arşivleri bizi 1200’lere kadar götürüyor. Mesela Palio hakkındaki en eski belge 1238 yılına ait!
17. yüzyılın ilk yıllarında Palio, resmi anlamda bir halk festivaline dönüşüyor. Palio’nun Piazza’da düzenlenmesi önerisi 11 Temmuz 1605’te resmen onaylanıyor ve 1656’dan itibaren Paliolar her yıl 2 Temmuz civarında düzenlenmeye başlandı (bugünkü geleneksel formatıyla).
Ana Kahraman At, Jokeysiz de olsa!
Jokeylerin düşmesi olağan kabul edilir ve ilginç bir kural vardır: At, jokeyi olmadan da yarışı kazanabilir.
Yani jokeyi düşen bir at finişe ilk ulaşırsa, zafer yine o Contrada’nın olur!
Birçok kişi yarışın yıldızının jokey olduğunu düşünür. Aslında Siena’da asıl kahraman attır.
Çünkü jokeyler genellikle Siena dışından gelen profesyonel binicilerdir. Hatta bazı jokeyler para karşılığı farklı contrada’lar adına yarışır.
Ancak at, o mahalle için tarihe geçen gerçek kahramandır. Kazanan at, contrada’nın kilisesine götürülür ve yıl boyunca büyük bir gurur kaynağı olur. Artık o şampiyon at, askerderki “Alay Sancağı gibi” mahallenin namusu olmuştur!.
Modern sporların çoğunda amaç para, kupa veya prestijdir. Palio’da ise en büyük ödül sadece bir bez parçasıdır.
Maddi değeri yüksek değildir, ama Siena halkı için paha biçilemezdir.
Atlar Kura ile Belirlenir
Palio’nun en ilginç geleneklerinden biri de budur. Her contrada istediği atla yarışamaz.
Yarışacak atlar kura ile belirlenir. Bu sistem, zengin mahallelerin sürekli avantaj sağlamasını engeller.
Aynı zamanda yarışın kaderini büyük ölçüde şansa bırakır. Bazen daha önce hiç favori gösterilmeyen bir at bile bu sistemle, Siena tarihine geçebilir!
Siena’da Futbolun Önüne Geçer
İtalya futbol ülkesi olarak bilinir hatta Siena’da basketbol kültürü da oldukça gelişmiştir.
Ancak yaz aylarında bu sporlar bile ikinci plana düşer. İnsanların konuştuğu tek konu Palio olur.
Yarıştan önce Corteo Storico adı verilen bir geçit töreni düzenlenir ki o da yarış kadar ilgi çeken bir ritüeldir.
Tarihler
2 Temmuz → Madonna di Provenzano onuruna düzenlenen Palio
16 Ağustos → Meryem Ana’nın Göğe Yükselişi (Assunta) onuruna düzenlenen Palio
Yani normal takvimde yılda iki kez yapılır.
Tarihler hep yaz ritüeli olarak sabit kalsa da; istisnai birkaç durum da olmuştu öncesinde; mesela şehrin yeni milenyuma girişini kutlamak için 9 Eylül 2000’de ve I. Dünya Savaşı’nın sona ermesinin 100. yılını anmak için 20 Ekim 2018’de…
Bir Yarıştan Çok Daha Fazlası
Palio di Siena’yı özel yapan şey hız değildir. Atlar birkaç dakika içinde yarışı tamamlar.
Ama o birkaç dakikanın arkasında 800 yıllık tarih, mahalle gururu, aile hikayeleri ve nesilden nesile aktarılan bir tutku vardır.
Kentucky Derby dünyanın en ünlü yarışlarından biri olabilir. Royal Ascot ihtişamıyla büyüleyebilir. Ancak Siena’daki Palio, başka hiçbir yerde olmayan bir şeyi sunar: bir şehrin tamamının, 90 saniyelik bir yarış için yüzyıllardır aynı heyecanla yaşaması.
