Subbuteo’nun Rakibi Newfooty: Unutulan Masa Futbolu Efsanesi
Bugün Subbuteo denildiğinde akla dünyanın en meşhur masa futbolu oyunlarından biri geliyor. Ancak çok az kişinin bildiği bir gerçek var: Subbuteo ortaya çıktığında masa futbolu dünyası boş değildi.
Onun öncesinde, bugün büyük ölçüde unutulmuş olan Newfooty vardı.
Hatta Newfooty, yalnızca Subbuteo’nun rakibi değil, aynı zamanda Subbuteo’nun gelişiminde önemli rol oynayan oyunlardan biriydi. Newfooty’nin hikâyesi 1920’lerin sonlarına, Liverpool’a ve William Lane Keeling adlı bir mucide kadar uzanıyor.
Newfooty nasıl ortaya çıktı?
Newfooty’nin arkasındaki isim William “Will” Lane Keeling’di.
Keeling, Liverpool’da yaşayan ve masa futbolu üzerine çalışan bir mucitti. Oyunun ilk fikirleri 1920’lerin ortalarına kadar götürülse de Newfooty adıyla ticari üretimin başlangıcı 1929 olarak kabul ediliyor.
Keeling’in amacı, gerçek futbolun hareketlerini mümkün olduğunca küçük bir oyun alanına taşımaktı.
O dönemde çeşitli masa futbolu oyunları zaten bulunuyordu. Ancak Keeling bunların yeterince gerçekçi olmadığını düşünüyordu. Bunun üzerine kendi sistemini geliştirmeye başladı.
Ortaya çıkan oyunda futbolcular küçük tabanların üzerine yerleştiriliyor ve oyuncular parmak hareketiyle sahada ilerletiliyordu.
Bugün Subbuteo ile özdeşleşen bu “flick” hareketinin köklerinden biri işte burada yatıyor.
İlk Newfooty oyuncuları nasıldı?
İlk Newfooty oyuncuları bugünkü plastik futbolculara hiç benzemiyordu.
Futbolcular kartondan kesilmiş düz figürlerden oluşuyordu. Bu figürler başlangıçta metal, özellikle de kurşun tabanların üzerine yerleştiriliyordu.
Kaleler metalden yapılıyor, top için mantar kullanılıyor ve oyun alanı ise bir kumaşın üzerine tebeşirle çiziliyordu.
Tanıdık geldi mi?
Aslında Subbuteo’nun ilk dönemlerine baktığımızda oldukça benzer bir sistem görüyoruz.
Newfooty neden bu kadar önemli? Çünkü Newfooty, masa futbolunda bugün hala kullanılan bazı temel fikirleri çok erken dönemde ortaya koydu.
Oyuncuların parmakla hareket ettirilmesi, küçük futbolcuların taban üzerinde bulunması ve kalecinin arkasındaki çubukla kontrol edilmesi gibi özellikler Newfooty’de vardı.
Bu nedenle Newfooty, yalnızca eski bir oyuncak değil, modern masa futbolunun öncülerinden biri olarak kabul ediliyor.
Sonra Subbuteo ortaya çıktı
Takvimler 1946’yı gösterdiğinde sahneye Peter Adolph çıktı.
Adolph, İngiltere’nin Kent bölgesindeki Tunbridge Wells’teki evinin arkasında kendi masa futbolu oyununu geliştirdi. Subbuteo’nun ortaya çıkışında Newfooty’nin etkisi olduğu konusunda tarihçiler ve koleksiyoncular arasında uzun süredir tartışmalar bulunuyor. İki oyun özellikle ilk dönemlerinde oynanış ve oyuncu tasarımları açısından oldukça benzerdi.
Ancak önemli bir fark vardı: Adolph, oyuncu tabanlarını yeniden tasarladı.
Newfooty’nin metal tabanları ağırdı. Subbuteo’nun plastik tabanları ise daha iyi kayıyor ve oyuncuların hareketini daha akıcı hale getiriyordu. Bu tasarım farkı, Subbuteo’nun oynanabilirlik açısından önemli bir avantaj elde etmesine yardımcı oldu.
1950’lerde büyük rekabet başladı
1950’lere gelindiğinde İngiltere’de iki masa futbolu oyunu ciddi şekilde karşı karşıya gelmişti: Newfooty vs Subbuteo.
Newfooty kendisini reklamlarında “The Original Game” yani “Orijinal Oyun” olarak tanıtıyordu. Bu da Subbuteo’nun yükselişine karşı açık bir rekabet mesajıydı.
İki oyun aynı dönemde geniş bir hayran kitlesi oluşturdu.
Hatta 1950’lerde bazı İngiliz futbol takımlarının masa futbolu oyunlarını taktik çalışmaları için kullandığı aktarılıyor. Bu oyunlar, klasik taktik tahtalarının yanında futbolu sahaya daha yakın biçimde görselleştirmek için kullanılıyordu.
Subbuteo’nun yükselişi karşısında Newfooty yerinde durmadı.
1948’de oyuncu tabanlarında değişiklikler yapıldı. 1949’da plastik futbolcu figürleri ve kaleler üretime girdi. 1952’de ise tabanların dengesini artırmak için metal ağırlık sistemi geliştirildi.
Ancak burada önemli bir sorun ortaya çıktı. Newfooty’nin ağır tabanları oyuncuların stabilitesini artırırken hareketlerini de etkiliyordu. Subbuteo’nun daha hafif ve kaygan plastik tabanları ise uzun mesafeli hareketlerde avantaj sağlıyordu.
Masa futbolunun kaderini bazen gerçekten birkaç gramlık fark belirleyebiliyordu.
Subbuteo’nun büyük hamlesi: 3D futbolcular
1960’ların başında rekabetin dengesi daha da değişti. Subbuteo, üç boyutlu futbolcu figürlerine geçti. 1961’de ortaya çıkan OHW (Old Heavy Weight) figürler, masa futbolunda yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Newfooty de buna karşılık kendi üç boyutlu figürünü geliştirmeye çalıştı. Ancak Subbuteo’nun yakaladığı ivmeyi durduramadı.
Sonuçta Newfooty’nin üretimi 1961 civarında sona erdi ve sonraki dönemde kalan malzemeler ve marka hakları üzerinden yeniden canlandırma girişimleri yapılsa da başarılı olamadı. Newfooty’nin halefi olarak görülen Crestlin’in hikayesi de 1960’ların başında sona erdi.
Peki kazanan kim oldu?
Cevap belli: Subbuteo.
1960’ların ortalarına gelindiğinde Subbuteo, masa futbolunun baskın markası haline gelmişti.
1967’de piyasaya çıkan klasik Heavyweight figürler ise Subbuteo tarihinin en ikonik oyuncuları arasında yer aldı. Bu figürler bugün hâlâ koleksiyoncular tarafından en çok aranan klasik Subbuteo parçaları arasında.
Newfooty ise zaman içerisinde unutuldu.
Ancak tarih açısından bakıldığında Newfooty’nin kaybolması, önemini ortadan kaldırmıyor.
Subbuteo, Newfooty’den mi kopyalandı?
İşte konunun en tartışmalı kısmı bu.
Newfooty’nin tarihine ilişkin kaynaklarda, Peter Adolph’un Newfooty’den önemli ölçüde ilham aldığı görüşü bulunuyor. İki oyunun özellikle ilk dönemlerinde oyuncular, tabanlar, kaleci sistemi ve oynanış açısından dikkat çekici benzerlikleri vardı.
Ancak meseleyi basitçe “Subbuteo, Newfooty’nin kopyasıydı” şeklinde anlatmak doğru olmaz. Çünkü her iki oyun da daha eski masa futbolu fikirlerinden etkilenmişti. Üstelik Subbuteo’nun plastik taban tasarımı, oyunun oynanabilirliğinde önemli bir yenilik getirdi.
Daha doğru ifade şu olabilir: Newfooty, Subbuteo’nun önemli öncüllerinden biriydi; Subbuteo ise bu fikri geliştirerek çok daha başarılı bir ürüne dönüştürdü.
Bugün Newfooty neden önemli?
Bugün bir Newfooty setine rastlamak, sıradan bir eski oyuncak bulmaktan çok daha fazlası anlamına gelebilir. Çünkü Newfooty, masa futbolunun gelişiminde önemli bir dönemi temsil ediyor.
Karton figürlerden plastik oyunculara, ağır metal tabanlardan daha gelişmiş tasarımlara kadar Newfooty’nin tarihi, masa futbolunun nasıl değiştiğini gösteriyor.
Ayrıca Subbuteo koleksiyonculuğunun tarihini anlamak isteyenler için Newfooty’yi bilmek oldukça önemli. Çünkü Subbuteo hikâyesi aslında 1946’da başlamıyor. Onun arkasında daha eski bir hikaye var.
Ve o hikayenin adı: Newfooty!
Son söz
Bugün Subbuteo’yu futbol tarihinin nostaljik bir parçası olarak hatırlıyoruz. Ancak onun öncesinde, Liverpool’da William Lane Keeling’in geliştirdiği küçük bir masa futbolu oyunu vardı.
Newfooty hiçbir zaman Subbuteo kadar büyük bir marka olamadı. Ama masa futbolunun gelişiminde bıraktığı iz çok daha büyük.
Belki de Newfooty’nin hikâyesinden çıkarılacak en güzel ders şu: Bazen tarihin kazananı herkesin hatırladığı kişi olur; ama kazananın yolunu açan öncüler çok daha az hatırlanır.
Subbuteo bugün bir efsane.
Ama o efsanenin sahaya çıkmasından yıllar önce; Newfooty zaten parmakların ucunda futbol oynatıyordu!.
