“Pedestrianism: Futboldan Önce Dünyanın En Popüler Sporu”
1800’lerin sonunda insanlar stadyumları doldurup günlerce yürüyen ve koşan sporcuları izliyordu. Bu sporun adı “Pedestrianism”di ve bir dönem Amerika’nın en popüler seyirlik sporuydu. Bugün ise neredeyse tamamen unutulmuş durumda!
Bir Zamanlar Zirvedeydi
Bugün bir spor organizasyonunun günlerce süren yürüyüş yarışları etrafında milyonlarca insanı toplaması kulağa imkansız gelebilir. Ancak 19. yüzyılın sonlarında tam olarak bu yaşanıyordu.
Futbol henüz küresel bir fenomen olmamıştı. Basketbol yeni icat edilmemişti. Televizyon yoktu. İşte bu dönemde dünyanın en popüler seyirlik sporlarından biri, bugün neredeyse kimsenin adını bile bilmediği bir branştı: Pedestrianism.
Pedestrianism Nedir?
Pedestrianism, belirli bir süre içinde en uzun mesafeyi yürümeyi veya koşmayı amaçlayan dayanıklılık yarışlarının genel adıydı.
Yarışlar bazen 6 gün sürüyordu. Sporcular kapalı salonlarda veya özel pistlerde yüzlerce kilometre kat ediyor, seyirciler ise günün her saati tribünleri dolduruyordu. İnsanlar gelip gidiyor, bahis oynuyor, favori sporcularını destekliyor ve yarışın gelişimini gazetelerden takip ediyordu.
Bugünün maratonları birkaç saat sürerken, pedestrianism yarışları adeta bir insan dayanıklılığı laboratuvarıydı.
Binlerce Kişi Gece Boyunca Yarış İzliyordu
1870’lerde ve 1880’lerde özellikle Amerika ve İngiltere’de bu spor büyük bir çılgınlığa dönüştü. New York’taki yarış salonları on binlerce seyirci çekebiliyordu. Gazeteler sporcuların attığı her adımı haber yapıyordu.
Bazı yarışlarda ödül havuzları dönemin ekonomik koşullarına göre inanılmaz seviyelere ulaşıyordu. Başarılı sporcular dönemin yıldızları haline gelmişti.
Bugün bir futbolcu veya basketbolcu ne kadar tanınıyorsa, o dönemde bazı pedestrianism sporcuları da benzer bir üne ve maddi geirlerle sahipti. Belki de sadece spor demek hafif olur, bir nevi kitlesel gösteriydi adeta!.
Altı Günlük Yarışlar
Bu sporun en ilginç formatı “Six-Day Race” adı verilen altı günlük yarışlardı.
** Kurallar basitti:
Altı gün boyunca mümkün olduğunca fazla mesafe kat etmek.
Sporcular istedikleri zaman dinlenebiliyor, uyuyabiliyor veya yemek yiyebiliyordu. Ancak durdukları her dakika rakiplerine avantaj sağlıyordu.
Bu nedenle bazı sporcular uyku sürelerini minimuma indiriyor, hatta yarış sırasında kısa şekerlemelerle ayakta kalmaya çalışıyordu.
Birçok yarışmacı altı günün sonunda 700 kilometreden fazla mesafe kat edebiliyordu.
İlk Süper Sporcular
Pedestrianism, profesyonel sporun erken örneklerinden biriydi.
Sporcuların özel antrenörleri vardı. Beslenme programları uygulanıyordu.
Bahis şirketleri yarışları takip ediyordu. Gazeteler yıldız sporcuları manşetlere taşıyordu.
Bir anlamda modern spor ekonomisinin temelleri bu yarışlarda atılmıştı.
Edward Payson Weston, Superstar
Pedestrianism denince akla ilk gelen isimdir.
1839 doğumlu Amerikalı yürüyüşçü, New York’tan San Francisco’ya yürüyerek gitmesiyle ün kazandı.
Birçok kez altı günlük yarışlara katıldı. Gazeteler onu “dünyanın en büyük yürüyüşçüsü” olarak tanıtıyordu.
Konferanslar veriyor ve binlerce kişiyi salonlara çekiyordu.
Weston’ın en büyük rakibi olan İrlanda doğumlu Amerikalı sporcu Daniel O’Leary ve İngiltere’nin en büyük yıldızlarından biri olan Charles Rowell ilk aklımıza gelenler.
İlk Ticaret Kartları
Sporcuların popülaritesi o kadar yüksekti ki, tarihteki ilk sporcu ticaret kartları (collectible cards) 1880’lerde bu yarışmacılar için basılmıştı.
Neden Bu Kadar Ünlülerdi?
Bugün spor yıldızlarını televizyonda izliyoruz. 1870’lerde ise gazeteler ve canlı organizasyonlar vardı.
** Pedestrianism yarışları:
Büyük bahis hacimleri oluşturuyor, günlerce sürüyordu.
Gazetelerin manşetlerine çıkıyor, binlerce seyirciyi salonlara çekiyordu.
Özellikle Edward Payson Weston ile Daniel O’Leary arasındaki rekabet, dönemin spor dünyasında bugünkü büyük futbol veya tenis rekabetleri kadar ilgi görüyordu!.
Neden Yok Oldu?
Peki bu kadar popüler bir spor nasıl tamamen unutuldu?
Bunun birkaç nedeni vardı.
Öncelikle futbol, beyzbol ve bisiklet gibi daha hızlı ve heyecanlı sporlar ortaya çıktı.
İkinci olarak pedestrianism yarışlarının çok uzun sürmesi, seyirci ilgisinin zamanla azalmasına neden oldu.
Son olarak sporun büyük ölçüde bahis gelirlerine dayanması çeşitli tartışmaları beraberinde getirdi.
Günümüzde Hala Yaşıyor mu?
Aslında tamamen yok olmuş değil.
Bugün düzenlenen ultra maratonlar, 24 saat koşuları ve çok günlük dayanıklılık yarışları büyük ölçüde pedestrianism kültürünün modern devamı olarak kabul ediliyor.
Ancak artık milyonlarca insan tribünleri doldurup günlerce yürüyen sporcuları izlemiyor.
Bir zamanlar dünyanın en büyük sporlarından biri olan pedestrianism, spor tarihinin unutulmuş sayfalarında yaşamaya devam ediyor.
Modern Sporlara Geçiş
Günümüzdeki “yarış yürüyüşü” (racewalking) ve ultra maraton sporları doğrudan Pedestrianism’in küllerinden doğmuştur diyebiliriz.
Belki de bu hikayenin en ilginç yanı şu:
Bugün dünyanın en popüler sporu futbol olarak kabul ediliyor. Ancak yaklaşık 150 yıl önce insanlar stadyumlara futbol izlemek için değil, günlerce yürüyen insanları seyretmek için gidiyordu!.
