Portsmouth FC Armasındaki Ay-Yıldızın Hikâyesi: Sanıldığı Gibi II. Abdülhamid’e Dayanmıyor
İngiliz futbolunun köklü kulüplerinden Portsmouth FC, yalnızca başarılarıyla değil, armasında yer alan dikkat çekici ay-yıldız sembolüyle de yıllardır merak uyandırıyor. 1898 yılında İngiltere’nin güney kıyısındaki Portsmouth şehrinde kurulan kulüp; iki İngiltere şampiyonluğu ve iki FA Cup zaferi yaşamış, ülkenin en geleneksel futbol kulüplerinden biri olarak kabul ediliyor.
Ancak Portsmouth FC armasındaki hilal ve sekiz köşeli yıldızın kökeni hakkında özellikle Türkiye’de sıkça tekrarlanan bir yanlış bilgi bulunuyor. Bu sembolün, Osmanlı Sultanı Abdul Hamid II döneminde İngiltere’ye bir jest olarak verildiği ya da doğrudan Osmanlı etkisiyle ortaya çıktığı iddia edilse de tarihsel kayıtlar farklı bir hikaye anlatıyor.
Kulüp Arması Aslında Şehir Armasından Geliyor
Portsmouth FC’nin armasındaki ay-yıldız figürü, doğrudan kulüpten değil, yüzyıllardır kullanılan Portsmouth şehir armasından geliyor. Kulüp kurulduğunda şehrin sembolünü benimsemiş ve bugün de kullanmaya devam etmiştir.
Dahası, Portsmouth’un ay-yıldızlı arması II. Abdülhamid’in doğumundan neredeyse 200 sene önce İngiltere’de resmi olarak kullanılmaktaydı. Bu nedenle sembolün Osmanlı döneminde ortaya çıktığı veya Portsmouth’a o dönemde verildiği yönündeki iddialar tarihsel açıdan doğru kabul edilmiyor.
Kökenler Haçlı Seferleri Dönemine Uzanıyor
Portsmouth armasının kökeni, 12. yüzyıldaki Üçüncü Haçlı Seferi dönemine kadar götürülüyor. Rivayete ve birçok tarihî anlatıya göre İngiltere Kralı Richard, 1191 yılında Kıbrıs’ı fethettiğinde adanın hükümdarı olan Isaac Komnenos tarafından kullanılan ay-yıldızlı sembollerden etkilenmişti.
Kral Richard’ın, zaferinin ardından bu sembolü benimsediği ve kendi armalarında kullanmaya başladığı anlatılır. Daha sonra İngiltere’ye döndüğünde Portsmouth’a verdiği imtiyazlarla birlikte bu sembolün de şehirle ilişkilendirildiği kabul edilir.
1194 yılında Portsmouth’a gelen Richard, kasabaya kraliyet imtiyaznamesi vererek onu resmi bir pazar kasabası statüsüne yükseltti. Aynı dönemde şehrin mühür ve arma geleneğinin de Richard’ın kullandığı ay-yıldız sembolüyle şekillendiği düşünülmektedir.
Şehir armasının ilk resmi teyidi ise 1622 yılında yapılan bir hanedan denetimi sırasında kayıt altına alınmıştır. Bu tarih bile, sembolün Portsmouth tarafından II. Abdülhamid’den yaklaşık iki asır önce kullanıldığını göstermektedir!
Ay-Yıldız Sadece Müslümanlara Ait Bir Sembol Değildi
Günümüzde ay-yıldız çoğu insanın zihninde Türkler ve İslam dünyasıyla özdeşleşmiş olsa da tarihsel olarak bu sembol yalnızca Müslüman toplumlar tarafından kullanılmamıştır.
Özellikle Bizans dünyasında ay ve yıldız motiflerine sıkça rastlanır. Orta Çağ boyunca çeşitli Bizans armalarında, mühürlerinde ve sancaklarında bu sembollerin farklı versiyonları kullanılmıştır.
Bunun en bilinen örneklerinden biri de Konstantinopolis’tir. Efsaneye göre şehir, MÖ 339 yılında önemli bir zafer kazandıktan sonra koruyucu tanrıça Artemis onuruna hilali sembol olarak benimsemiştir.
Daha sonra şehir, MS 330 yılında İmparator Constantine the Great tarafından yeniden kurularak Hristiyan dünyanın merkezi hâline geldiğinde, hilalin yanına Meryem Ana’yı temsil ettiği düşünülen bir yıldızın eklendiği yönünde anlatılar ortaya çıkmıştır.
Ayrıca Bizans döneminde basılan çok sayıda sikke üzerinde de ay-yıldız motifleri görülebilmektedir.
Osmanlılar Ay-Yıldızı Bizans’tan mı Devraldı?
Tarihçiler arasında kesin bir görüş birliği bulunmasa da bazı araştırmacılar, Osmanlıların İstanbul’un fethinden sonra Bizans geleneğindeki ay-yıldız sembolünü benimsediğini ileri sürmektedir.
Bu görüşe göre Mehmed II, fetih sonrasında kendisini Roma İmparatorluğu’nun varisi olarak konumlandırmaya çalışmış ve bu nedenle bazı sembolleri sahiplenmiş olabilir. Nitekim Fatih’in fetih sonrasında “Kayser-i Rum” unvanını kullandığı da bilinmektedir.
Elbette ay-yıldızın Osmanlılar tarafından kullanılmasının tek açıklaması bu değildir. Türk ve İslam dünyasında da hilal sembolünün çok daha eski kullanım örnekleri bulunur. Ancak Bizans’ta ay-yıldızın varlığı da tarihsel olarak inkar edilemeyecek bir gerçektir.
Portsmouth’ta Ay-Yıldız Geleneği Hala Yaşıyor
Portsmouth şehrinin ay-yıldızlı arması yalnızca Portsmouth FC tarafından kullanılmıyor. Şehirde faaliyet gösteren birçok spor kulübü ve yerel kuruluş da aynı sembolü armalarında yaşatmaya devam ediyor.
Bunlardan biri Moneyfields FC, diğeri ise Baffins Milton Rovers FC. Her iki kulüp de Portsmouth’un tarihî şehir sembolünü armalarında taşıyarak bu geleneği sürdürmekteler…
Sonuç olarak;
Portsmouth FC armasındaki ay-yıldızın hikayesi, ilk bakışta düşünüldüğünden çok daha eski ve karmaşık bir geçmişe sahiptir. Sembolün kaynağı Osmanlı dönemi değil, Portsmouth şehrinin yüzyıllardır kullandığı şehir armasıdır. Bu arma da kökenlerini Haçlı Seferleri dönemine ve Kıbrıs üzerinden Bizans dünyasıyla kurulan tarihi bağlantılara kadar götürmektedir.
Dolayısıyla Portsmouth FC’nin armasındaki ay-yıldız, ne modern bir tasarım tercihi ne de 19. yüzyılda ortaya çıkmış bir semboldür. Aksine, Akdeniz’den Britanya kıyılarına uzanan ve yaklaşık sekiz asırlık bir geçmiş taşıyan dikkat çekici bir tarihi mirasın günümüzdeki yansımasıdır!.
