“En çok şampiyon sporcu çıkaran köy” dendiğinde, Kenya’nın Rift Vadisi’ndeki Iten çıkar hemen her arama motoruna sorduğunuzda…
Kenya’nın Elgeyo-Marakwet ilçesinde engebeli arazisiyle, dünyaca ünlü uzun mesafe koşucuların çıktığı köy, küçük bir kasaba olmasına rağmen dünya şampiyonu ve olimpiyat madalyalı o kadar çok sayıda atlet üretmiştir ki, küresel anlamda da “Dünyanın Koşu Başkenti” ve “Şampiyonlar Diyarı” olarak anılır.
** Neden bu kadar çok şampiyon çıkıyor sorusunun cevabı ise aslında bilimsel;
Yüksek rakımda yaşamak (2,400 m civarı). Oksijen kullanımı artar, dayanıklılık gelişir. Yani yüksek rakımda spor yapıp, deniz seviyesinde koştuklarında oksijeni kaslara taşıyan alyuvarların sayısı artıyor.
Uzun mesafeciler için olmazsa olmaz, tip1 kas lifleri ve küçük kas kütleleri ile sahip oldukları biyolojik avantaj da ekstrası…
50-55 kilo ortalamaya sahip, adeta kuş gibi tabirine uygun jokeyvarı atletler, yani hafif olmaları da başka bir büyük artı. Özellikle uzun mesafe yarışlarında, 25 km’den sonra vücudun ayaklara yaptığı baskı önce 1.5, son 5 km civarında da 2-2.5 kata kadar artabildiği için, amiyane tabirle; siklet farkı da önemli…
Genetik olarak kaslarında kasılma mekanizmalarını bloke eden metabolik artık olan laktik asit az oranda bulunuyor. Bu avantajları sayesinde de bir Avrupalı’nın koşacağı mesafeden yüzde 10 fazlasını onunkine eşit derecede oksijen tüketerek koşabiliyorlar. Bu da düz mantıkla, 42 km’lik bir yarışa yaklaşık 4 km önde başlamak gibi!.. Yani diğer bir deyişle; aynı mesafe bir koşuda çok daha az yoruluyorlar.
Baldır ağırlığı da bir diğer parametre. Baldırların kütlesini karşılaştırdığımızda, mesela bir Kenyalı’nın ortalama baldır (bacak) ağırlığının beyaz bir koşucununkinden 400 gram daha hafif olduğu kanıtlandı ve boylarına göre bacaklar gövdelerden (beyazlara göre) daha uzun. Bu da onların tepeleri rahat çıkıp, nabızları geç yükselip, performans sonrası hızlı şekilde normale dönüp, uzun süre koşabilmelerini sağlıyor ve aynı boydaki bir beyazın 100 adımda aldığı mesafeye 90-95 aralığında ulaşabiliyorlar.
Beslenme yani yerel minareller de eklenmezse olmaz. Hemoglobin miktarının çok fazla olması kadar, doğal kaynaklar nedeniyle demir içeren besinlerle beslenmeleri de dayanıklılıklarını artırıyor.
** Bu farkı yaratan maddelere, kültürel miras ve rol modeller, doğal yaşam koşulları, yoğun ve sistematik antrenman da eklendiğinde diğerleri ile makas doğal olarak daha da açılıyor!..
Şampiyonlar içindeki en öne çıkan isimler ise;
Eliud Kipchoge ve Wilson Kipsang başta, Edwin Soi, David Rudhisa, Mary Keitany, Loranh Kipgalat, Joyce Chepkiru, Hellen Obiri ve diğerleri diye say say bitmez!..
Bu köy, uzun mesafe atletleri için “adeta bir fabrika gibi çalışıyor” dersek inanın abartmış olmayız!..
Merkezi resmi nüfus sayımında 15 binleri bulmayan bir bölgeden bahsediyoruz ve geçen sene bir köy kahvesinde çekilmiş resimde 2 Olimpiyat, 3 de dünya şampiyonu yer alıyordu, eş dost oturup çay kahve içerken…
1976’da ülkeye gelen İrandalı efsane koç Colm O’Connell’i “the Godfather of Kenyan running” anmazsak olmaz. Kurduğu sistem, 3 aylığına çoğrafya hocası olarak geldiği St Patrick High Scholl’da senelerce kalıp, sportif anlamda birçok ilkin tek kelimeyle yaratıcısı, o yeraltındaki cevheleri piyasaya çıkartıp global hale getiren ikonik isimdir kendisi…
Kalenjin Kültürünü de ekleyip yazımızı bitirelim. Bölge, koşu başarısıyla ünlü Kalenjin kabilesinin merkezinde yer alır ve Kenyalı uzun mesafe atletlerin dörtte üçü, istatiksel anlamda küçük Kalenjin kabilesinden çıkıyor.
