YILDIZ FABRİKASI: AJAX AKADEMİSİ – DE TOEKOMST
Futbol dünyasında “altyapı” denince akla gelen ilk adreslerden biri şüphesiz Ajax’tır. Hollanda devinin efsanevi tesisleri De Toekomst (Türkçesiyle “Gelecek”), sadece bir antrenman merkezi değil; dünya futboluna yön veren efsanelerin, futbol aklının ve “Toplam Futbol” (Total Football) felsefesinin hamurunun yoğrulduğu kutsal bir ocaktır.
Bu bitmek bilmeyen üretim bandının en taze eseri: Abdellah Ouazane. Konferans Ligi sahnesinde, Atalanta‘yı 2-0 yendikleri maçta, kaydettiği kritik golle tüm gözleri üzerine çeviren 17 yaşındaki harika çocuk, şimdiden dünya devlerinin transfer masasının başköşesine kuruldu.
Ajax’ın futbol dünyasına boyundan büyük damga vuran bu fabrikanın kökenlerine, kapılarını açtığı yaş aralığına, arkasındaki dev kadroya ve tabii ki buradan yetişen devasa yıldız kadrosuna yakından bakalım.
De Toekomst Ne Zaman Kuruldu?
Ajax’ın kökleri 1900 yılına dayansa da, bugün dünya futboluna örnek gösterilen modern tesisleşme hamlesi 1990’lı yıllarda gerçekleşti. Resmi olarak 14 Ağustos 1996 yılında açılan Sportpark De Toekomst, Johan Cruyff Arena’nın hemen yanında yer alıyor.
Açıldığı günden bu yana Ajax’ın parlak geleceğini besleyen ana damar olmayı sürdürüyor.
Fikrin Kaynağı Neresi
Ajax ekolü altyapıda değil, A takımda başlar. Rinus Michels, 1965’ten itibaren kilit oyuncusu Johan Cruyff ile birlikte sonradan Totaalvoetbal (Total Futbol) olarak adlandırılacak anlayışı geliştirdi: Mevki değişimi, alan savunması, ön alanda yoğun pres ve her oyuncunun her mevkiyi anlaması gerekliliği. Ajax bu anlayışla 1971, 1972 ve 1973 yıllarında Şampiyon Kulüpler Kupası’nı kazandı.
Bugün bile temel öz şudur: Altyapı genel anlamda futbol için değil, belirli bir oyun için oyuncu yetiştirir.
Cruyff’un kendisi daha sonra altyapıyı iki kez şekillendirdi: 1985-1988 yılları arasında antrenör olarak ve 2011’den itibaren Cruyff Planı ile daha da güçlü bir şekilde (bu konuya aşağıda değinilmektedir).
Bu süreçte Louis van Gaal gibi antrenörler aynı temel üzerine inşa etti: Van Gaal’in 1995 şampiyonu takımı, yapısal olarak Michels’in fikirlerinin yeni bir nesille hayata geçirilmesiydi.
Kapılar Hangi Yaştan İtibaren Açılıyor?
De Toekomst’te sistem, çocuk yaşlarda başlıyor. Akademide yaş grupları Under-8 (8 yaş altı) kategorisinden yani ortalama 7-8 yaşından itibaren şekilleniyor.
Eğitim Modeli: Küçük yaş gruplarında sonuçtan ziyade tamamen teknik beceri, 4v4 ve 6v6 dar alan oyunları, top hakimiyeti ve 4-3-3 ezbersiz oyun kültürü aşılanıyor.
Tesislerde her an ortalama 200 civarında elit genç oyuncu, yaş gruplarına ayrılmış 13 farklı takımla bu sistemin çarklarını döndürüyor.
Arka Planda Kaç Kişi Çalışıyor? (Devasa Bir Organizasyon)
Bir gençlik akademisinin sadece futbolculardan ibaret olmadığını bilen Ajax, De Toekomst’te kadrolu ve profesyonel bir ordu istihdam ediyor. Tesiste yaklaşık 40’tan fazla tam zamanlı antrenör, teknoloji uzmanları, bireysel gelişim koçları, performans analistleri, sağlık heyeti ve idari personelle birlikte toplamda 70 ila 90 kişilik devasa bir teknik ve operasyonel kadro gece gündüz çalışıyor.
Kulüp, buradaki her bir çocuğun sadece sahada değil, okul hayatında da başarılı birer birey olması için özel eğitim danışmanları bulunduruyor.
Geleceği Şekillendiren Formül: TIPS Modeli
Ajax scouting ve antrenörlük ekipleri, bir oyuncuyu değerlendirirken anlık performansa veya fiziksel üstünlüğe bakmaz. Onlar için bir oyuncunun potansiyeli, dört temel kriterden oluşan TIPS Modeli ile ölçülür:
** Technique (Teknik): Top kontrolü, pas yeteneği ve topa yön verme becerisi. Ajax’ta teknik, her şeyin temelidir.
** Insight (Zeka / Öngörü): Oyun okuma, pozisyon alma ve sahada doğru kararları saliseler içinde verebilme yetisi.
** Personality (Kişilik): Liderlik, baskı altında soğukkanlı kalabilme, takım arkadaşlarıyla iletişim ve mental dayanıklılık.
** Speed (Hız): Sadece fiziksel sürat değil; düşünce hızı, ilk adımdaki patlayıcılık ve topsuz alandaki reaksiyon hızı…
Bu sıralama tesadüfi değildir!.
Teknik en başta yer alır; çünkü Ajax, bunun genç yaşlarda en iyi şekilde geliştirilebileceğine ve ilerleyen yıllarda eksikliğinin kapatılmasının neredeyse imkansız olduğuna inanır.
Oyun anlayışı hemen ikinci sırada gelir, çünkü Ajax futbolu karar vermeyi gerektirir: Ne zaman içeri kat etmeliyim, ne zaman alanı genişletmeliyim, ne zaman üçüncü adamla oynamalıyım?
Kişilik ise sorumluluk alma isteği, topa sahip olma cesareti ve öğrenme arzusunu ifade eder.
Hız ise bilinçli olarak en sona konmuştur – önemsiz olduğu için değil, antrenmanla geliştirilme imkanı en az olan ve bir oyuncunun geleceği hakkında en az fikir veren kriter olduğu için.
Takım Başarısı Değil, Bireysel Gelişim
Birçok akademide genç takımların şampiyonluğu bir başarı kriteri olarak görülürken, Ajax’ta durum tamamen farklıdır. De Toekomst’ta skor veya kupa kazanmak ikinci plandadır; asıl amaç bireysel oyuncu gelişimidir.
Bir antrenörün başarısı, takımıyla kazandığı kupalarla değil, A takıma kaç oyuncu gönderebildiğiyle ölçülür!.
Mesela U15 takımını uzun toplarla şampiyon yapan bir antrenör, Ajax bakış açısına göre başarısız olmuştur.
Süre dağılımı skora veya anlık performansa göre değil, gelişim ihtiyacına göre yapılır. Mevkiler galibiyet olasılığına göre değil, öğrenme hedefine göre belirlenir. Sonuçlar not edilir, ama kutlanmaz!.
Eğitim Aracı Olarak Tek Bir Sistem
Tüm Ajax altyapı takımları klasik Hollanda numaralandırmasıyla 4-3-3 düzeninde oynar: 1 kaleci, 2 ve 5 bek, 3 ve 4 stoper, 6 ön libero, 8 ve 10 merkez orta saha, 7 ve 11 kanat, 9 santrfor. Numaralar Ajax’ta bugün bile forma numarası değil, rolleri ifade eder.
Bu sistem A takım için bir dogma değildir. Altyapı için bir eğitim aracıdır. Her mevkini net şekilde tanımlanmış bir rolü olduğu için, bir antrenör 12 yaşındaki bir oyuncuya oyun kurulumunda 6 numaranın, preste ise 8 numaranın ne yapması gerektiğini tam olarak anlatabilir.
Ve tüm takımlar aynı sistemi oynadığı için bir oyuncu, sıfırdan öğrenmek zorunda kalmadan U13’ten U14’e yükselebilir.
Genç Yaşlarda Mevki Değişimi
Yaklaşık U13 seviyesine kadar Ajax oyuncuları birden fazla mevkide oynar. İleride stoper olacak oyuncu, 6 numara pozisyonunda sırtı rakibe dönük top almanın nasıl bir şey olduğunu öğrenir. İleride kanat oyuncusu olacak kişi, bek pozisyonunda oynayarak ileride ön alan baskısı yapacağı rakibinin ne hissettiğini deneyimler.
Bu doğrudan Michels’in mirasıdır: Totaalvoetbal, her oyuncunun her mevkiyi anlamasını gerektirir. Uzmanlaşma daha sonra, çoğunlukla U14/U15 seviyesinden itibaren gelir.
Positiespel – Pozisyon Oyunu
Hollanda tarzı Positiespel, Katalanların Juego de Posición anlayışının öncüsüdür ve Ajax altyapısında her an uygulanır. Dar alanlarda 4’e 2, 5’e 3, 6’ya 3 oyunlar. İlerleyen aşamalarda ise bölgeli ve pas istasyonlu pozisyon oyunları.
Daire şeklinde oynanan Rondo uygulamasından farklı olarak Positiespel, genellikle yön duygusu olan dikdörtgen alanlarda oynanır. Top sadece elde tutulmamalı, bir taraftan diğer tarafa aktarılmalıdır. Bu da Ajax futbolunu oluşturan unsurları geliştirir: Geriden oyun kurma, merkezden oynama ve kanat değişimi.
Oyun Baskısı Altında ve Bireysel (İzole) Teknik Antrenmanı
Ajax bu noktada La Masia’dan ayrılır. Ajax tekniği izole olarak da çalıştırır – top sürme, çalımlar, her iki ayakla pas tekniği, hareket halinde top kontrolü. 1970’lerde Hollandalı Wiel Coerver tarafından geliştirilen Coerver Metodu, Hollanda altyapı futbolunun tamamını etkilemiştir ve Ajax da bir istisna değildir.
Ancak bunun oranı sınırlıdır. Antrenmanın büyük bölümünü oyun formları oluşturur. İzole teknik antrenmanı başlangıçtaki bir yapı taşıdır, ana merkez değildir.
Dışarıya Kapalı, Tamamen Davet Usulü
Ajax Akademisi’ne elinizi kolunuzu sallayarak kayıt yaptıramazsınız. Kulüp, dışarıdan bireysel olarak yapılan hiçbir altyapı başvurusunu kabul etmez.
Akademiye seçilmenin tek yolu, Ajax’ın geniş ve hassas çalışan scouting (izleme) ağı tarafından keşfedilmek ve özel olarak davet edilmektir. Seçilen oyuncular adeta birer “Ajax Pasaportu” sahibi olarak kulübün kültürüne dahil edilirler.
De Toekomst’ten Çıkan Efsaneler (Dünyayı Değiştiren İsimler)
Ajax altyapısının mabetinden çıkıp dünya futboluna damga vuran isimler saymakla bitmez. Tarihin akışını değiştiren o dev kadrodaki en parlak halka tabii ki: Johan Cruyff. Futbol aklının devrimcisi, “Toplam Futbol”un ikonik ismi, De Toekomst ruhunun ve Ajax felsefesinin mimarı.
Dennis Bergkamp, Marco van Basten, Frank Rijkaard, Clarence Seedorf, Patrick Kluivert, Edgar Davids, Wesley Sneijder, Rafael van der Vaart, Matthijs de Ligt, Frenkie de Jong say say bitmez!
** Ajax 1995 Şampiyonlar Ligi’ni çekirdeği kendi altyapısından yetişen bir takımla kazandı: Seedorf, Kluivert, Davids, Reiziger, de Boer, Rijkaard diye de belirtelim.
Kulübün tüm tarihi boyunca altyapısından (De Toekomst) yetiştirip dünya futboluna sunduğu oyunculardan elde ettiği toplam bonservis geliri kümülatif olarak hesaplandığında 1 milyar dolar (veya Euro) sınırını çoktan aşmış durumdadır.
Sadece son 10 yıllık dönemde CIES Futbol Gözlemevi (CIES Football Observatory) verilerine göre akademiden 454 milyon Euro net gelir ettiler!.
Kulüp tarihinin en yüksek bonservisli satışı rekorunu 95 milyon Euro ile Antony elinde bulundursa da; kendisi 20 yaşında São Paulo’dan doğrudan A takıma transfer edildiği için De Toekomst’ün saf öz kaynak düzeninden çıkışlı sayılmaz.
Ama Ajax, Matthijs de Ligt’i henüz 19 yaşında kendi mutfağında tarihinin en genç kaptanı olarak yetiştirip 85.50 milyon Euro’ya Juventus’a satarken; altyapısına 18 yaşında sembolik bir ücretle kazandırdığı Frenkie de Jong’u da Jong Ajax’ta parlatıp 86.00 milyon Euro’ya Barcelona’sına göndererek futbol tarihinin en büyük akademi ve finansal başarı hikayelerinden birine imza atmıştı!.
Ajax, bu sezon da altyapı geleneğini bozmayarak genç yeteneklerinden Mika Godts’u 45.00 milyon Euro gibi devasa bir bedelle Paris Saint-Germain’e (PSG) uğurlarken, akademinin bir diğer parlayan cevheri Sean Steur’u ise 23.50 milyon Euro karşılığında Newcastle United’a satarak sadece bu iki genç oyuncudan kulüp kasasına 68.50 milyon Euro koymayı başarmıştı.
Son Söz
De Toekomst, sadece tabela sonuçları için oyuncu öğüten bir sistem değil; futbolu sanata dönüştüren bir laboratuvar. Ajax’ın ekonomik olarak dev bütçelerle rekabet edebilmesinin en büyük sırrı olan bu tesis, gelecekte de yeşil sahalara yeni Cruyff’lar kazandırmaya devam edecek!.
