Pele Brezilya’da Neden Zico Kadar Sevilmez ?
Bu, Brezilya’da sıkça tartışılan ama biraz da abartılan bir iddiadır. Aslında Pelé Brezilya’da hala son derece saygı duyulan bir figür ve tarihlerinin herkesce GOAT’ı… Ancak bazı kesimlerde Zico’ya karşı daha sıcak bir duygusal bağ olduğu doğrudur.
Bunun birkaç nedeni var:
** Zico’nun kulüp kimliği çok güçlüdür. Kariyerinin büyük bölümünü Flamengo’da geçirdi ve kulübün en büyük efsanesi oldu. Flamengo, Brezilya’nın en büyük taraftar kitlesine sahip kulübü. Bu yüzden milyonlarca taraftar için Zico sadece büyük bir futbolcu değil, adeta ailenin bir parçasıdır.
Pelé de Santos’un efsanesidir ancak Santos’un taraftar kitlesi Flamengo kadar büyük değildir. Bu nedenle günlük taraftar sevgisi açısından Zico daha görünür olabilir.
** Pelé’nin kamusal imajı da etkili... Futbolu bıraktıktan sonra reklamlar, sponsorluklar ve resmi görevlerle çok ön planda oldu. Bazı Brezilyalılar onu fazla “kurumsal” buldu. Yani küresel bir marka oldu.
Futbolu bıraktıktan sonra dünya çapında reklam yüzü, FIFA elçisi ve uluslararası bir sembol haline geldi. Bazı Brezilyalılar onu “dünyanın yıldızı” olarak görürken, Zico’yu “bizden biri” olarak hissetti. Zico hep daha mütevazı ve halka yakın bir imaj çizdi.
** 1982 Dünya Kupası etkisi. Zico’nun liderlerinden olduğu, Socrates’li 1982 Brezilya takımı kupayı kazanamadı ama oynadığı estetik futbol nedeniyle ülke tarihinde romantik bir yere sahiptir. Bu takım zamanla kült bir statü kazandı.
** Pelé’ye yönelik eleştirilerden biri de;. siyasi konularda sessiz kalması veya bazı kibirli, ukala açıklamaları... Bu da özellikle sonraki nesillerde popülerliğini bir miktar etkiledi.
** Bir de Pelé’nin büyüklüğü o kadar kabul edilmişti ki “normalleşti”. Birçok Brezilyalı için Pelé zaten tartışmasız “en büyük” olarak görülüyordu.
Bu yüzden insanlar onun yerine kendi kuşaklarının kahramanlarıyla daha duygusal bağ kurdu. Zico, Romário, Ronaldo Nazário veya Ronaldinho gibi isimler daha “yakın” hissettirdi.
** Kuşak farkı. Pelé’nin en parlak dönemi 1958-1970 arasındaydı. Bugün yaşayan Brezilyalıların büyük çoğunluğu onu canlı izleyemedi.bile.. Zico ise televizyon çağının ilk yıldızıydı; insanlar onun maçlarını haftalık olarak takip edebildi.
** Pelé’nin başarıları bazen mesafe yarattı. Üç Dünya Kupası kazanmış olması onu neredeyse “ulaşılamaz” bir figüre dönüştürdü. Zico ise büyük başarılarına rağmen Dünya Kupası kazanamadığı için birçok taraftar ona daha fazla empati duydu. “Hak ettiği kupayı alamadı” düşüncesi yaygındı..
** Siyah bir süperstar olmasının getirdiği zorluklar. Bazı tarihçiler ve yorumcular, Pelé’nin maruz kaldığı eleştirilerin bir kısmında Brezilya toplumundaki ırksal önyargıların da rol oynadığını savunur. Bu tek başına açıklayıcı değildir, ancak tartışılan faktörlerden biridir diye de eklenebilir.
** Ve bir diğer etken de Pelé’nin kariyerinin tamamına yakınını Brezilya’da geçirmiş olması. Avrupa’nın en büyük liglerinde hiç forma giymemesi, özellikle sonraki kuşakların onu Avrupa’da kendini kanıtlamış yıldızlarla kıyaslamasına yol açmıştır. Her ne kadar o dönemde Güney Amerika ligleri bugünkünden çok daha güçlü olsa ve Brezilya kulüpleri dünyanın en iyileri arasında sayılsa da, bu durum bazı taraftarların algısını etkilemiştir.
** Ve ikinci nokta; Pelé’nin oynadığı Brezilya milli takımının tarihin en güçlü kadrolarından biri olması da zaman zaman onun bireysel başarısını gölgeleyen bir argüman olarak kullanılır. Aynı takımda Garrincha, Jairzinho, Rivelino, Tostão ve Carlos Alberto Torres gibi efsaneler bulunuyordu.
Bu nedenle bazı kişiler, Pelé’nin başarısının büyük ölçüde olağanüstü takım arkadaşlarından kaynaklandığını öne sürer. Buna karşılık, onu savunanlar ise tam tersine bu yıldızlar arasında bile Pelé’nin takımın tartışmasız lideri ve en belirleyici oyuncusu olduğunu vurgular, ama bir Maradona-Arjantin ya da Napoli başarısı gibi görmezler!
Bununla birlikte, “Pelé Brezilya’da Zico kadar sevilmez” demek genel olarak doğru değildir. Daha doğru ifade sanki şu olur:
Pelé, Brezilya’nın en büyük futbol efsanesi ve en büyük ulusal spor ikonlarından biri hatta ilki olarak görülür. Yani genel tablo değişmez: Brezilya’da Pelé’nin futbol tarihindeki yeri neredeyse kutsal kabul edilir.
Zico ise özellikle Flamengo taraftarları ve 1970’lerin sonu–1980’lerin futbolunu sevenler arasında çok güçlü bir duygusal sevgiye sahiptir. Bu yüzden sevgi ile tarihi büyüklüğü birbirinden ayırmak önemlidir.
Yani saygı ve tarihi büyüklük açısından Pelé öndedir, ancak kişisel sempati ve taraftar sevgisi açısından bazı çevrelerde Zico daha sıcak karşılanabilir. Bu ikisi aynı şey değildir!.
Bizce bu yazının sonunda sorulması gereken asıl soru; Pelé mi, Zico mu değil; Pelé mi, Maradona mı? Futbol tarihinin belki de en büyük tartışmasını ise bir sonraki yazımıza bırakalım.
