Mithatpaşa’dan İnönü’ye: Bir Stadyumun İsim Değiştirme Tarihi
Bugün Beşiktaş’ın efsanevi evi olan Tüpraş Stadyumu’nun (eski adıyla Vodafone Park ve BJK İnönü Stadyumu) bulunduğu o tarihi vadi, aslında adını ilk olarak Osmanlı reformcusu Mithat Paşa’dan almıştı!.
Stadın adı tam 22 yıl boyunca (1952 ile 1974 yılları arasında) resmi olarak Mithatpaşa Stadyumu olarak kalmıştı. Ancak buna rağmen halkın hafızasında ve futbol kültüründe mekanın hep “İnönü” olarak anılmasının ve benimsenmesinin çok güçlü sosyolojik ve psikolojik nedenleri vardır:
İsmet İnönü’nün Siyasetteki Uzun Gölgesi ve Geri Dönüşü
1950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti dönemi politikasıyla, CHP’nin kurucu kadrolarının isimleri kamusal alanlardan silinmeye çalışılmış, bu kapsamda 1952’de stadın adı Mithatpaşa yapılmıştı.
Ancak İsmet İnönü siyasette çok uzun süre aktif kalmaya devam etti; 1960’larda ve 70’lerin başında hala Türkiye’nin en baskın siyasi figürlerinden biriydi.
Halk, iktidarlar değiştikçe tabelalara yazılan isimleri değil, zihinlerindeki siyasi ağırlığı esas aldı. Nitekim 1974 yılında stat tekrar İnönü Stadı adını geri aldı.
Radyo Spikerlerinin ve Basının Dil Alışkanlığı
Türk futbolunun masalsı dönemi, yani milyonların maçları radyodan bizzat dinlediği, Halit Kıvanç’ların sesleriyle büyüdüğü altın yıllar tam da bu döneme denk gelir.
Basın ve radyo spikerleri resmi kararlara ve tabela değişimlerine rağmen dillerindeki alışkanlığı kolayca bırakmazlar. Nesiller boyu kulaklara kazınan o “Boğaziçi’nde İnönü Stadı” tınısı, kitlelerin hafızasına zırh gibi işlendi.
“Mithatpaşa” İsminin Soyut Kalması
Mithat Paşa, Osmanlı’nın son döneminin çok büyük bir devlet adamı ve reformcusuydu; ancak Cumhuriyet nesilleri ve özellikle tribünleri dolduran kitleler için tarih kitaplarında kalan soyut bir figürdü.
“İnönü” ise yaşayan, stadın açılış dönemine tanıklık eden, milli mücadelenin ve devrimin canlı bir öznesiydi. Futbol taraftarı, sahada ve sokakta yaşayan, adını sürekli duyduğu liderin soyadını benimsemeye her zaman daha çok meyillidir.
Özetle; tabelalar 22 yıl boyunca Mithatpaşa yazsa da, hem ismin 1974’te yeniden özüne dönmesi hem de halkın ve radyo yayınlarının zihnindeki o köklü aidiyet, o mabedi her zaman İnönü olarak yaşattı.
Tarihçesi ve İsim Değişiklikleri
** Açılış (1947): Stad, 27 Kasım 1947 tarihinde Beşiktaş ile AIK Solna arasında oynanan maçla İnönü Stadyumu adıyla açıldı.
** Mithatpaşa Dönemi (1952–1973): Stadyumun adı 1952 yılında siyasi kararlarla Mithatpaşa Stadyumu olarak değiştirildi.
** Yeniden İnönü ve Yıkım: 1973 yılında İsmet İnönü’nün vefatının ardından 1974’te tekrar İnönü Stadyumu adını aldı.
Siyasetin İsimleri, Sahaların Hafızası
Mithat Paşa’nın Mirası: Osmanlı’nın son dönemindeki meşrutiyet ruhu ve reformist aklın bir simgesi olarak stadyumun ilk adına kazınan Mithat Paşa, tıpkı siyasi hayatında olduğu gibi bu yapının da “temel taşı” konumundaydı.
Ancak adının zamanla silinip yerine Cumhuriyet elitlerinin liderlerinden İsmet İnönü’nün adının verilmesi, aslında Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişteki ad/hafıza değişiminin de en somut ve küçük ölçekli özetiydi.
Kısacası; Türk siyasetinin bu iki dev figürü, sadece anayasalarda, cephelerde ve meclis kürsülerinde değil, İstanbul’un kalbindeki aynı çim sahada bile ard arda yer alarak tarihin ne kadar ironik ve birbirine bağlı bir akışa sahip olduğunu gözler önüne serer.
Özetle; orta yaş ve üzeri kuşak stadyumu gençliğindeki heyecanlı maçlardan ötürü “Mithatpaşa” olarak hatırlarken, daha genç nesil 80’ler, 90’lar ve 2000’lerdeki Beşiktaş efsanelerini “İnönü Stadyumu” adıyla izlediği için bu ismi kullanır.
