NBA draft tarihi, ligin kaderini değiştiren ilginç hikayeler, yanlış tercihler ve büyük kumarlarla doludur.
Kimi zaman kaçırılan süperstarslar yüzünden saç baş yolduran keşkeler, kimi zaman kolejde henüz pişmeden erken parlatılıp hayal kırıklığı yaratan “erken seçim” fiyaskoları, kimi zaman da daha lise sıralarındayken kapış kapış giden genç yetenekler bu tarihi her daim büyüleyici kılmıştır!.
Liseden doğrudan NBA’e seçilen ilk süperstar (ve modern dönemi başlatan isim) ise Kevin Garnett’tir. 1995 NBA Draftı’nda Minnesota Timberwolves tarafından 5. sıradan seçilen Garnett, kolej basketbolunu tamamen atlayarak doğrudan liseden NBA’e geçiş trendini başlatan ve ligde Hall of Fame seviyesinde süperstar olan ilk oyuncudur.
KG tam olarak; 20 yıl boyunca kapalı kutu olan lise havuzunun kapısını kırıp açan, scouts (oyuncu izleme) ekiplerini liselerin spor salonlarına akın ettiren dönüm noktasıdır.
Garnett’ten hemen sonra gelen 1996 draftında ise Kobe Bryant ve Jermaine O’Neal liseden seçilmiş, sonrasında Tracy McGrady, LeBron James ve Dwight Howard gibi örneklerle bu akım zirve yapmıştır.
Kobe ve LeBron Ekstremizmi: Bir tarafta “liseden gelen çocukları kimse ciddiye almaz” önyargısının kurbanı olan Kobe Bryant, diğer tarafta ligin tarihindeki en büyük pazarlama ve saha içi karşılığını bulan “Seçilmiş Kişi” (The Chosen One) LeBron James kontrastı!
Lise All-Star Maçları”nın Scouting Arenasına Dönüşmesi
Liseden doğrudan draft olma furyasının dorukta olduğu 90’ların sonu ve 2000’lerin başında, lise turnuvaları ve özellikle McDonald’s All-American maçları, NBA genel menajerlerinin ve scout’ların merkezi haline gelmişti.
Salonlar, henüz 17-18 yaşındaki çocukları izlemek için akın eden NBA yöneticileriyle dolup taşardı. Bu durum, lise basketbolunu adeta bir “mini-NBA draft combine” sahnesine çevirmişti.
Tarihsel Not (İlk Oyuncu): Liseden (koleje gitmeyerek) draft edilen en eski isim, 1962 yılında Detroit Pistons tarafından seçilen Reggie Harding’dir.
Ancak Harding bir “süperstar” değildir ve dönemin kuralları ile kulisleri çok farklı olduğu için modern liseden geçiş trendinin mimarı olarak kabul edilmez.
Doğrudan Oynayan İlkler: 1975 yılında Darryl Dawkins ve Bill Willoughby de liseden draft edilip doğrudan NBA’e adım atmışlardır ancak yıldız seviyesine Kevin Garnett ile çıkılmıştır.
Kuralın Değişmesi (One-and-Done): NBA’in 2006 yılında getirdiği “Liseden direkt geçiş yasaktır, oyuncular en az 1 yıl kolej veya profesyonel ligde oynamalıdır” kuralı (One-and-Done dönemi).
Bu kuralın gelmesiyle birlikte, liseden direkt kapış kapış gitme döneminin ne kadar eşsiz, bir daha asla tekrarlanmayacak nostaljik bir altın çağ sona erdi diyebiliriz.
** NBA ve Oyuncular Sendikası (NBPA) arasında imzalanan toplu iş sözleşmesi gereği, bir oyuncunun NBA Draftı’na katılabilmesi için şu iki temel şartı aynı anda sağlaması zorunludur:
Yaş Sınırı: Oyuncunun, draftın yapıldığı takvim yılı içinde en az 19 yaşında olması gerekir.
Lise Mezuniyeti Üzerinden Geçen Süre: Oyuncu liseden mezun olalı (veya lise sınıfı mezuniyetinin üzerinden) en az 1 yıl geçmiş olmalıdır.
Bu Kural Neden Getirildi? (One-and-Done Dönemi)
1995’te Kevin Garnett ile başlayan, Kobe Bryant, LeBron James ve Dwight Howard gibi isimlerle doruğa ulaşan “liseden lige geçiş” furyası, takımların lise seviyesindeki potansiyele büyük kumarlar oynamasına yol açmıştı.
Kwame Brown gibi liseden gelip büyük hayal kırıklığı yaratan bazı fiyaskolar ve kulüplerin genç oyuncuları hazırlıksız yakalama korkusu, dönemin komiseri David Stern’ün öncülüğünde bu kuralın getirilmesini tetikledi.
Bu kuralın ardından Amerikan basketbolunda “One-and-Done” (Bir yıl oyna ve git) dönemi başladı. Liseden doğrudan seçilemeyen genç yıldızlar; NCAA’de 1 yıl kolej basketbolu oynamak, G League Ignite gibi alternatif takımlarda veya Avrupa’da bir sezon geçirmek zorunda kaldı.
Özetle; Kobe Bryant veya LeBron James’in liseden mezun olur olmaz doğrudan NBA logosunun karşısına dikildiği o nostaljik devir, NBA tarihine kapanmış bir sayfa olarak kazındı!.
** Alternatif Rotaların Evrimi (G League ve Over Overtime Elite)
Liseden direkt geçiş yasağından sonra genç yetenekler için NCAA (kolej) tek yol gibi görüns de, sistem zamanla evrildi.
Önce G League Ignite gibi projeler (basketbolcuların koleje gitmeden profesyonel para kazanıp hazırlanması), ardından Overtime Elite gibi alternatif yapılanmalar türedi.
Günümüzde genç oyuncular, lise biter bitmez NBA’e doğrudan adım atamasalar da, profesyonel liglerde pişen birer “hazır ürün” olarak draft havuzuna girmeye devam ediyorlar.
