Yerliler ya da bilinen ismiyle Kızılderililer.. Amerika dendiğinde aslında ilk akla gelenler onlardı; kimse yokken oradalardı. Bugün kıyıya köşeye sıkıştırılmış, azınlıkta kalmış olsalar da asıl toprak sahipleri hala onlar!.
Peki, günümüzde bu kadim halklara ait spor kulüpleri, futbol takımları var mı?
** Gelin, bu büyüleyici ve derin konuya yakından bakalım.
Günümüzde bu direnişin ve varoluşun en çarpıcı iki örneği, modern spor endüstrisinde tarihe geçen adımlarla karşımıza çıkıyor: Kaliforniya’daki Wilton Rancheria kabilesi, USL Championship ekiplerinden Sacramento Republic FC’nin çoğunluk hissesini devralarak erkek profesyonel bir spor takımının kontrolünü eline alan ilk Kuzey Amerika yerli kabilesi oldu.
Benzer şekilde, Sycuan Band of the Kumeyaay Nation da Major League Soccer (MLS) sahnesine yeni adım atan San Diego FC’nin resmi ortakları ve sahipleri arasında yerini alarak bu coğrafyadaki köklerini yeşil sahalara kazıdı.
Hatta Futbolun ötesinde, Kuzey Amerika spor tarihinde çığır açan başka örnekler de var. Örneğin Mohegan Kabilesi, WNBA ekiplerinden Connecticut Sun’ın sahibi olarak profesyonel bir spor liginde franchise sahibi olan ilk yerli topluluk tarihe geçmişti.
Ancak mesele sadece modern kulüplerin hisselerini satın almak değil; toprağın asıl sahiplerinin futbolu kendi kültürleriyle, tamamen organik ve tabandan gelen bir ruhla yeniden yaratması da okyanusun öbür yakasında, Amazonların kalbinde hayat buluyor!.
** Bunun en çarpıcı ve otantik kanıtı Brezilya’dan yükseliyor: 2009 yılında Amazon bölgesinde tamamen yerli oyunculardan kurulan Gavião Kyikatêjê FC, Brezilya futbol sistemindeki ilk profesyonel yerli kulübü olarak tarihe geçti ve kültürel görünürlük projeleriyle uluslararası alanda ses getirdi.
2014 yılında ise eyaletin en üst ligi olan Campeonato Paraense’nin (1. Lig) ana etabına yükselerek Brezilya tarihinde bir ilki başardılar ve üst düzey eyalet liglerinde boy gösteren ilk yerli kulüp oldular.
Tarih Yazan Başkan: Zeca Gavião
Kulübün başkanı ve eski teknik direktörü olan Zeca Gavião, aynı zamanda yerli halkın köyünün lideridir (cacique).
Zeca Gavião, Brezilya’da futbol alanında yüksek öğrenim ve antrenörlük eğitimi alarak ülkenin ilk üniversite mezunu yerli futbol yöneticilerinden biri olmuş, takımını kendi geleneksel değerleriyle profesyonel liglerde yönetmiştir.
İsmin Anlamı ve Kökler: “Akıntıya Karşı Uçanlar”
Kulübün taşıdığı Kyikatêjê ismi, yerli halkın dilinde “nehir akıntısına karşı yukarı yüzen/uçan” anlamına gelir.
Bu kelime, kulübün kuruluş felsefesini de özetler: Modern futbolun steril, kapitalist ve tek tip yapısına karşı, asırlık kültürüyle akıntıya karşı inatla yürümek.
Önyargıya Karşı Kültürel Direniş ve Kampanyalar
Brezilya spor kültüründe (maalesef hala var olan) zayıf veya dağınık oynayan takımlar için küçültücü bir tabir olarak “Kızılderili takımı” (time de índio) ifadesi kullanılır.
Gavião Kyikatêjê bu ırkçı ve dışlayıcı dili yıkmak için formalarında geleneksel vücut boyama desenlerini, doğal kök boyası motiflerini ve kendi dillerindeki mitolojik ögeleri taşıdı. Son yıllarda uluslararası alanda (Clio Ödülleri’nde büyük ödüller alacak kadar) ses getiren projelerle, bu hakareti gurur ve direniş nişanına dönüştürerek kulübe ilk defa büyük kurumsal sponsorluklar kazandırdılar.
Gavião Kyikatêjê; futbolun endüstriyel ellerde nasıl bir tüketim nesnesine dönüştüğüne inat, ormanın ortasında toprağın ve kimliğin sesini duyuran yaşayan bir manifestodur!.
