Karadeniz ve futbol dendiğinde akla ilk gelen adres şüphesiz Trabzonspor’dur. Ancak bugün Süper Lig sahnesinde sadece bordo-mavililer yok; komşu Rize, Samsun ve bu sezon ligin yeni soluğu Çorum FK da en üst ligde boy gösteriyor.
Peki ya Batı Karadeniz? Bir zamanlar Süper Lig’in tozunu attıran, rakiplerine deplasmanı dar eden o köklü kulüpler şimdi nerede? Zonguldakspor’un Karaelmas’taki ezici atmosferi, Boluspor’un köklü Anadolu ekolü ve Kardemir Karabükspor’un Avrupa kupalarına uzanan masalsı yükselişi neden sessizliğe büründü?
Bu sorunun cevabı, sadece sahadaki skor tabelasında değil; ağır sanayinin çöküşünde, coğrafi dağınıklıkta ve endüstriyel futbolun sert kurallarında saklı.
Batı Karadeniz Futbolu Neden Sessizliğe Büründü?
Futbol, coğrafyanın, ekonominin ve toplumsal hafızanın doğrudan bir yansımasıdır. Türkiye futbol tarihini şöyle bir geriye sardığımızda, bir zamanlar Süper Lig’in (I. Lig) rengi, tuzu ve en sert deplasmanları olan bir coğrafya hemen göze çarpar: Batı Karadeniz!
Zonguldakspor’un Karaelmas Kemal Köksal Stadyumu’nda rakibe dar gelen o ezici atmosferi, Kardemir Karabükspor’un Süper Lig’i sallayan ve Avrupa kupalarına uzanan yükselişi, Boluspor’un köklü anadolu ekolü ve Bartın, Kastamonu, Düzce, Sinop hattındaki o ham futbol tutkusu…
Bugün ise haritaya baktığımızda bu devasa havzanın Süper Lig’de temsil edilmediğini, hatta profesyonel liglerin üst basamaklarında adeta bir “sessizlik” yaşandığını görüyoruz.
Peki, Doğu Karadeniz (Trabzon, Rize, Samsun) futbolu Süper Lig’de varlığını ve gücünü sürdürürken, Batı Karadeniz neden sessizliğe büründü? Bu sadece bir sportif başarısızlık mı, yoksa çok daha derin bir sosyo-ekonomik kırılmanın hikayesi mi?
Endüstriyel Omurganın Çöküşü: Kömür ve Demir-Çelikten Boşalan Tribünler
Doğu Karadeniz’in futbolu tarıma (çay, fındık) ve denizciliğe dayanırken; Batı Karadeniz’in omurgası ağır sanayi ve madencilik üzerine kuruluydu. Futbol, bu coğrafyada doğrudan fabrikaların, ocakların ve işçi sınıfının bir dışavurumuydu.
Zonguldakspor örneği: Zonguldak, Türkiye’nin taşkömürü başkentiydi. Yer altındaki o zorlu ve tehlikeli mücadele, yeryüzüne futbol sahalarında “madenci direnişi” olarak yansıyordu. 1979-1980 sezonunu lig 3.sü, 1981-1982 sezonunu da lig 4.sü olarak tamamlamıştı.
Kulüp, Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun (TTK) ve maden işçilerinin yarattığı ekonomik ve psikolojik güçle ayakta duruyordu. Devletin ve KİT’lerin arkasındaki bu devasa destek çekildiğinde, kulübün de finansal tabanı yerle bir oldu.
Karabükspor örneği: Kardemir Karabükspor, adını doğrudan Karabük Demir Çelik Fabrikaları’ndan alıyordu. Fabrikanın bacaları tüterken, kulüp de Süper Lig’e kadar tırmanabiliyordu.
Boluspor örneği: 1973-74 sezonunu (şampiyon Fenerbahçe’nin yalnızca dört puan gerisinde) 3. sırada bitiren Boluspor, 1981 senesinde Türkiye Kupasında final oynamış, iki kez de Başbakanlık Kupası’nı (1970 ve 1981) müzesine götürmüştü.
Ancak özelleştirme süreçleri, yerel ekonominin küçülmesi ve fabrikalarla kulüp arasındaki bağın kopması, bu kulüpleri borç sarmalına sürükledi.
Kısacası; Batı Karadeniz futbolunu besleyen ekonomik motor (sanayi ve maden), zamanla durdu veya şekil değiştirdi. Fabrikaların kapanması, işçi göçü ve ekonomik daralma, sahalardaki rekabet gücünü de eritti.
** Elbette bölgenin futbol haritası bu çınarlarla sınırlı değil; fakat Düzcespor, Kastamonuspor, Bartınspor ve nice yerel temsilci, ne yazık ki köklü tarihlerine rağmen Süper Lig noktasını hiç görememişti.
Coğrafi Dağınıklık ve “Tek Güç” Etrafında Kenetlenememe
Doğu Karadeniz’de Samsun, Trabzon ve Rize gibi iller kendi içlerinde güçlü, merkezi ve büyük birer cazibe merkezi oluştururken; Batı Karadeniz çok daha engebeli, dağlık ve küçük ölçekli illere bölünmüştür.
Zonguldak, Bartın, Karabük, Kastamonu, Bolu ve Düzce gibi komşu illerin her biri kendi içinde değerli birer futbol kültürüne sahip olsa da, bu potansiyel tek bir güçlü “Bölgesel Süper Lig markası” altında birleştirilemedi.
Enerji ve bütçeler çok sayıda küçük ilçe veya alt lig takımı arasında bölündü. Bu da büyük ölçekli sponsorların ve kurumsal yapıların dikkatini çekmeyi zorlaştırdı.
Siyasi ve Sportif Lobicilikte Geri Kalma
Modern futbol sadece sahada oynanan 90 dakikadan ibaret değildir; aynı zamanda arka planda güçlü bir bürokratik, siyasi ve ekonomik lobicilik faaliyetidir. Doğu Karadeniz, Cumhuriyet tarihinden bu yana Türk siyasetinde, bürokrasisinde ve iş dünyasında çok güçlü figürler ve lobi ağları çıkarabilmiştir.
Bu durum, kulüplerin altyapı yatırımlarından tesisleşmesine, hakem kararlarından sponsorluk bulma süreçlerine kadar her alanda bir avantaj sağlamıştır.
Batı Karadeniz ise ağırlıklı olarak emekçi ve işçi kenti kimliğiyle kaldığı için, Ankara’daki kulislerde ve futbol politikasında aynı güçlü ses tonunu ve lobiyi yıllar içinde kaybedilmiştir.
Peki, bu havzadan hiçbiri Süper Lig’e çıkamaz mı?
Bir Futbol Kültürünün Yeniden Doğuş İhtiyacı
Bugünün tablosuna baktığımızda, Batı Karadeniz kulüplerinin en üst lige dönüşü maalesef oldukça uzak görünüyor. Bölgenin 1. Lig’deki köklü temsilcisi Boluspor ligde tutunma mücadelesi verirken; bir zamanlar Süper Lig’e damga vuran, fabrikaların ve maden ocaklarının omuzlarında yükselen Zonguldakspor ile Kardemir Karabükspor gibi çınarlar artık alt liglerde veya yerel amatör küme maratonlarında var olma savaşı veriyor!.
Mevcut düzen ve ekonomik gerçekler açısından bakarsak:modern futbol artık sadece taraftar tutkusuyla ya da formaya duyulan sadakatle oynanmıyor.
Tesisleşme, sürdürülebilir bütçeler, güçlü sponsorluk ağları ve profesyonel yönetim modelleri bir zorunluluk. Bu şartlar altında, mevcut yapılarıyla doğrudan Süper Lig’e tırmanmaları kağıt üstünde oldukça güç.
Ancak “asla” demek de futbolun ruhuna aykırı: Futbol tarihi, binlerce masalsı diriliş hikayesiyle doludur. Doğası gereği tamamen öngörülemez bir oyundur. Yarın öbür gün; doğru bir yerel hamle, sanayi-şehir entegrasyonunu çağdaş bir modelle yeniden kuran akıllı bir proje ya da bölgeye uzanacak güçlü bir yatırımcı eli devreye girerse, o köklü taraftar kültürü ve futbolla yatan kalkan şehirler yeniden uyanabilir.
Özetle; bugünün ekonomik şartlarında bu dönüşü gerçekleştirmek hayli zor. Ancak Türk futbolunun köklü coğrafi hafızası hatırlandığında, “asla çıkamazlar” diyerek o büyük futbol tutkusunun üzerini tamamen örtmek de gaddarlık olur!.
