Kafa Topu Futbolun Sigarası mı?
90 dakikalık oyunun görünmeyen bedeli: Beyin darbeleri ve futbolun sessiz tartışması
Başlığı neden böyle yaptınız sorusuna cevaben; futbolda kafa vuruşlarının tekrarlayan etkileri nedeniyle, kafa topu uzun vadeli nörolojik riskler ve beyin hasarı ilişkisi tartışmaları sebebiyle tıpkı sigara gibi yavaş ve kumulatif bir sağlık tehdidi olarak görülmektedir.
Futbolun en romantik görüntülerinden biridir, mesela son dakikada ceza sahasına gelen yüksek bir orta, savunmacının yükselip yaptığı kritik kafa vuruşu, ve golle tribünlerin ayağa kalkması…
Yıllardır futbolun kahramanlık anlarından biri olarak anlatılır.
Ama son yıllarda bilim dünyası aynı pozisyona farklı bir açıdan bakıyor: Bir futbolcu kariyeri boyunca yüzlerce, hatta binlerce kez kafasıyla topa vurduğunda beyninde neler oluyor?
Belki de futbolun en büyük tartışmalarından biri burada başlıyor.
Futbol bokstan çok daha fazla Parkinson riski oluşturuyor” diye ortaya atılmış bir iddaa var ki; birçok spor bilimcisine göre doğru!.
Eski profesyonel futbolcuların, genel nüfusa göre norodejeneratif hastalıklardan (özellikle Alzheimer, demans ve bazı çalışmalarda Parkinson) ölme veya bu hastalıklara yakalanma riski daha yüksek bulunmuş mesela.
Örneğin İskoçya’da yapılan geniş bir çalışmada eski futbolcuların norodejeneratif hastalıklardan ölme riski yaklaşık 3,5 kat daha yüksekti!.
Bunun temel nedeni tek bir kafa travması değil; yıllarca tekrarlayan kafa vuruşları (heading) ve fark edilmeyen küçük beyin darbelerinin (subkonküzyon) birikici etkisi olarak düşünülüyor.
Bu nedenle İngiltere gibi ülkelerde çocuklarda kafa vuruşları sınırlandırıldı, profesyoneller için de antrenmanlarda haftalık üst sınır önerileri getirildi.
Kafa Topunun Riskleri Nelerdir?
Kronik Travmatik Ensefalopatı (CTE): Sık sık kafaya alınan darbeler ilerleyen yaşlarda hafıza kaybı ve bunamaya yol açabilir.
Çocuk Yaş Grubu Tehlikesi: Özellikle gelişim çağındaki 11 yaş altı çocuklar için kafa vuruşları ciddi beyin sarsıntısı riskleri barındırır.
Akut Yaralanmalar: Sadece beyin değil, ani kafa topu mücadeleleri dış kaybı veya yüz yaralanmalarına da neden olabilir.
Boks tarafında ise durum biraz farklı:
Parkinson hastalığı ile boks arasındaki ilişki onlarca yıldır bilinmekte. Hatta “punch-drunk syndrome” (dementia pugilistica) kavramı ilk kez boksörler için ortaya atılmıştı ki tekrarlayan kafa darbeleri Parkinson ve kronik travmatik ensefalopati (CTE) riskini artırabilir tezi de kanıtlandı zaten.
Dolayısıyla günümüzde bilimsel yaklaşım şudur:
Boks, Amerikan futbolu, ragbi ve futbol gibi tekrarlayan kafa darbesi içeren sporların tamamı uzun vadeli nörolojik risk taşıyabilir.
Ancak bunları kesin katsayılarla karşılaştıran güvenilir bir bilimsel veri bulunmuyor.
İlginç bir ayrıntı
Son yıllarda araştırmacılar, şiddetli tek darbelerden çok, kariyer boyunca alınan binlerce küçük kafa darbesinin daha önemli olabileceğini düşünüyor.
Yani bazen hiç beyin sarsıntısı geçirmemiş bir futbolcunun bile yıllarca yaptığı kafa vuruşları uzun vadede risk oluşturabiliyor!.
