Bir Gecede Yok Olmak: Paşabahçe ve Türk Basketbolunun Kaybolan Efsaneleri
Avrupa basketbolunda bir zamanlar fırtınalar estiren Jugoplastika Split, Limoges, Cantù veya KK Bosna gibi efsaneler vardı. Ya tamamen yok oldular ya da öyle küçüldüler ki eski görkemli günlerinden eser kalmadı.
Ne yazık ki bu hikaye sadece Avrupa sahnelerine özgü değil. Kendi topraklarımızda da benzer dramları fazlasıyla yaşadık. 8 kez lig şampiyonu olan Eczacıbaşı başta olmak üzere; Çukurova Sanayi, Beslen, Hortaş Yenişehir, Nasaş ve elbette bu yazımızın ana kahramanı Paşabahçe…
** Ülkerspor ve Tofaş’ı ayrı tutuyoruz; çünkü Ülker 2006’da Fenerbahçe ile birleşti, Tofaş ise 1999 ve 2000’de gelen üst üste iki “Double” (Lig ve Kupa) şampiyonluğunun ardından 2000 krizinde ligden çekilse de alt liglerden yeniden doğup yoluna devam etti.
Şimdi gelin; çok uzun soluklu olmasa da Türk basketbolunda silinmez izler bırakan o efsanevi Paşabahçe serüvenine ve ardındaki acı kapanış hikayesine yakından bakalım.
Beykoz’daki Fabrikadan Avrupa Sahnesine
Türk basketbol tarihi denince akla haklı olarak Efes Pilsen, Eczacıbaşı, Fenerbahçe, Galatasaray veya Beşiktaş gelebilir. Ancak 1980’lerin sonu ve 90’ların başında Abdi İpekçi ve Spor Sergi salonlarında öyle bir fırtına esti ki, Şişecam’ın mütevazı fabrika takımı Paşabahçe, ligin tüm dengelerini altüst etti.
Temelleri Beykoz’daki Paşabahçe Cam Fabrikası çalışanları tarafından atılan bu yapı, tam anlamıyla bir “müessese” takımıydı. Fabrika işçilerinin sosyal faaliyeti olarak başlayan serüven, Şişecam’ın ayırdığı bütçelerle bir anda Türkiye’nin en korkulan, en disiplinli basketbol organizasyonuna dönüştü.
“Pegasus” Harun Erdenay ve Orhun Ene Efsanesi
Paşabahçe denince akla gelen ilk resim, Türk basketbol tarihinin belki de en skorer guard/forvet ikilisidir: Pegasus Harun Erdenay ve Orhun Ene.
Henüz 20’li yaşlarının başında bu formayla lige adeta ambargo koydular. Harun Erdenay, o meşhur durdurulamaz şut stiliyle kariyerinin ilk sayı krallıklarını ve patlama yıllarını tam olarak bu yeşil-siyahlı formayla yaşadı.
Efes Pilsen’in En Büyük Kabusu
1989-1992 yılları arasında Türkiye Basketbol Ligi finalleri adeta Efes Pilsen ile Paşabahçe arasında dev bir savaşa sahne oldu.
Paşabahçe, 1990 ve 1992 yıllarında ligi ikincilikle tamamlarken; 1992’de Nasaş Spor’u 79-71 mağlup ederek Türkiye Kupası’nı müzesine götürdü. Efes hegemonyasını kıran ender takımlardan biri olan Paşabahçe, aynı sezon Koraç Kupası’nda da ülkemizi başarıyla temsil ediyordu.
Üstelik bu başarılar tesadüf değildi. Sadece yerlileriyle değil; ABD’li Rick Hite, pota altını karartan blok ustası David Butler ve efsanevi pivot Lafayette “Fate” Higgins gibi kaliteli yabancılarıyla salonları dolduran basketbolseverlere NBA standartlarında smaç ve blok şovları izletiyorlardı.
Peki Zirvedeyken Neden Kapandılar?
Sahada “O kadar para harcanıyor ama başarı gelmiyor” gibi bir durum asla yoktu. Ancak 1992 yazında Şişecam yönetimi şok bir kararla basketbol şubesini kapattı.
** Bu acı kararın arkasında üç temel neden vardı:
Finansal Yük ve Pazarın Büyümesi: O güne kadar basketbol amatör bir ruhla oynanıyor, oyuncu kontratları makul seviyelerde seyrediyordu. Ancak artan rekabet, pazarın büyümesi ve yükselen reytingler rakamları bir anda katladı. Bir sanayi devi olan Şişecam yönetimi, bu yükselen bütçe açığını sürdürülebilir bulmadı.
“Şirket Karı” ve Sosyal Sorumluluk Çelişkisi: Holding üst yönetimi, fabrika bütçelerinden spora aktarılan devasa kaynakların şirketin ana faaliyet alanındaki sanayi yatırımlarını kısıtladığı görüşündeydi. Harcanan milyon dolarların ticari hedeflere doğrudan bir katkı sağlamadığı değerlendirildi.
Müessese Kapanmaları Furyası: Paşabahçe yalnız değildi. O dönem Türk sporunda bir çekilme akımı başlamıştı. Aslında bu domino etkisini ilk başlatan, 1990-91 sezonu sonunda lige veda eden Çukurova Sanayi olmuştu. 1992 yazında ise önce Eczacıbaşı (play-off yarı finalinde elendikten hemen sonra voleybola odaklanma kararı alarak) ilk havluyu attı; birkaç hafta sonra, Temmuz 1992’de de Paşabahçe kervana katıldı.
Masada Biten Bir Efsane
Paşabahçe; Gaziantep Beslen, Hortaş Yenişehir, Nasaş gibi isimlerle başlayıp 2000’lere doğru Meysu, Kombassan Konya ve Tuborg Pilsener gibi örneklerle devam edecek olan o meşhur “müessese çöküşleri” silsilesinin en hüzünlü halkalarından biriydi.
Yeşil-kırmızlılılar sahada yenilmedi; skor tabelasında değil, Beykoz’daki fabrika binalarında alınan bir yönetim kurulu kararıyla, tek bir kağıt imzasıyla silindi.
Bize ise Abdi İpekçi’nin parkelerinde yankılanan o hırslı çığlıklar ve Harun-Orhun ikilisinin bıraktığı o romantik basketbol mirası kaldı!.
