BEYZBOLUN ANTİK YUNAN TRAJEDİSİ: BERNARD MALAMUD’UN “THE NATURAL” ROMANI
Spor, modern dünyada genellikle ham verilerin, anlık skorların ve endüstriyel rakamların tahakkümü altındadır. Oysa sahaların yeşil çimleri üzerine çizilen her çizgi, insanlığın binlerce yıldır tekrarladığı en eski mitlerin, trajedilerin ve kahramanlık destanlarının birer provasıdır.
Bunu en saf, en edebi ve en sarsıcı şekilde başaran eserlerin başında, Bernard Malamud’un 1952 yılında yayımlanan başyapıtı The Natural (Doğal Yetenek) gelir!.
Malamud, beyzbolu sıradan bir Amerikan spor dalı olmaktan çıkarıp Kral Arthur efsaneleriyle, antik mitolojiyle ve ilahi bir kefaret arayışıyla harmanlayarak modern zamanların en büyük spor epiklerinden birini inşa etmiştir.
Bir Kurşunla Karalanan Kader: Roy Hobbs ve Gerçek Hayattaki Esin Kaynağı
Romanın merkezinde, olağanüstü, neredeyse tanrısal bir beyzbol yeteneğine sahip olan ama kariyerinin henüz başında gizemli ve trajik bir kurşunla baltalanan Roy Hobbs yer alır. Genç yaşta büyük bir lig takımına imza atmaya giderken trende karanlık bir kadınla yolu kesişen Hobbs, senseless (anlamsız) bir şiddet kurbanı olur ve göğsüne isabet eden kurşunla yıllardan uzak kalır.
Malamud bu karakteri kurgularken tamamen hayal ürünü bir figür yaratmamıştı. Hikayenin arkasında, gerçek hayatta yaşanan son derece trajik bir vakyaya; 1949 yılında Chicago Cubs oyuncusu Eddie Waitkus’un akli dengesi yerinde olmayan bir hayranı tarafından otel odasında vurulması ve uzun bir ameliyat sürecinin ardından sahalara dönme mücadelesine dayanıyordu.
Ancak Malamud, bu trajik gerçeği alıp onu mitolojik bir boyuta taşıdı.
Sopa Değil, Excalibur:Wonderboy
Roy Hobbs yıllar sonra, aradan geçen onca yaşanmamışlığa ve yıpranmışlığa rağmen, ligin dibine demir atmış kurgusal New York Knights formasıyla sahalara geri döner. Elinde ise ortalama bir sopadan çok daha fazlası vardır: Kendi elleriyle, bir fırtınada yıldırım düşmüş bir meşe ağacından yonttuğu, üzerine “Wonderboy” (Harika Çocuk) adını kazıdığı efsanevi sopası…
The Natural’ı sıradan bir spor romanından ayıran büyü tam da burada başlar; Sopa (Wonderboy): Tıpkı Kral Arthur’un kayadan çektiği sihirli kılıcı Excalibur gibidir.
Roy Hobbs o sopayı eline aldığında sadece topa vurmaz; kaderine meydan okur, sahadaki karanlığı yarıp geçer ve taraftarları büyüler.
** Stadyumlar: Modern betonarme yapıların ötesinde, antik çağların gladyatör arenasına dönüşür. Tribünler, kahramanın zaferini ya da düşüşünü izlemek için nefesini tutmuş modern birer mitoloji korosudur.
** Neden Çarpıcı? Çünkü The Natural, bize sporun sadece fiziksel bir kazanma hırsı olmadığını hatırlatır. Roman; “yaşlanma, kaçırılan fırsatlar, hırs, ihtiras ve insanın kendi kaderiyle yaptığı pazarlıklar” üzerine yazılmış acımasız ama bir o kadar da büyüleyici bir allegoridir.
Roman ve Film Arasındaki O Büyük İhanet: Trajik Son vs. Hollywood Masalı
Yazıya eklemezsek olmaz; çünkü çoğu kişi hikayeyi Robert Redford’un başrolünde oynadığı 1984 yapımı filmden bilir ama romanın sonu bambaşkadır;
** Kitaptaki Karanlık Son: Bernard Malamud’un romanında Roy Hobbs, bahisçilerin ve yozlaşmış takım sahibinin (Judge Goodwill Banner) rüşvet teklifine yenik düşer, maçı satmayı kabul eder. Son vuruşta vicdan azabıyla fikrini değiştirip kazanmak istese de strike-out olur (elenir), efsanevi sopası Wonderboy ortadan ikiye kırılır ve Hobbs tamamen gözden düşmüş bir hain olarak sahadan silinir.
Filmde ise Hobbs (yani Redford) final maçının (Ulusal Lig şampiyonluk/play-off maçı) 9. vuruş hakkında attığı efsanevi home run ile stadyum ışıklarını patlatır ve takımı New York Knights’ı şampiyon yapar.
Filmin aksine ise kitap; Amerikan Rüyası’nın nasıl çürüyebileceğini gösterir. Malamud’a göre kibir ve açgözlülük, tanrısal yeteneği bile yok eder!.
Kadın Figürlerindeki Mitolojik İkilem: Memo Paris ve Iris Lemon
Malamud, karakterleri antik destanlardaki arketipler üzerine kurmuştur:
** Memo Paris (Sirenler / Büyücü Circe): Takım sahibinin yeğeni olan Memo, Hobbs’u maddi hırslara, gece hayatına ve yozlaşmaya çeken karanlık bir figürdür.
** Iris Lemon (Bilgelik ve Kurtuluş): Tribünden ayağa kalkıp Hobbs’a yeniden inanç veren Iris ise onu manevi olarak iyileştirmeye çalışan anne/bilge arketipidir. Hobbs’un düşüşü, Iris’in temsil ettiği ruhani olgunluk yerine Memo’nun temsil ettiği sahte parıltıyı seçmesiyle başlar.
Amerikan Beyzbolunun “Kara Çoraplar” (Black Sox) Skandalı Göndermesi
Romanın finalindeki şike teması tesadüf değildir; 1919 Dünya Serisi’nde tarihin en büyük şike skandalına karışan Chicago White Sox (Black Sox) olayına doğrudan bir göndermedir. Malamud, 1919’da Amerikan sporunun masumiyetini kaybettiği o karanlık lekeyi, Antik Yunan trajedisi formunda yeniden kaleme almıştır.
Özetlersek; Roy Hobbs’un hikayesi, zirveye çıkmak ile o zirvede ahlaki olarak kalabilmek arasındaki ince çizgide yürüyen her büyük sporcunun sessiz çığlığıdır.
Yani Malamud’un kalemi bize şunu fısıldar: Sahada tanrılar gibi yürüyebilirsiniz ama kendi hırslarınıza yenildiğiniz an, elinizdeki en kutsal kılıç bile ikiye bölünmeye mahkumdur!.
Son olarak; The Natural, spor edebiyatının şüphesiz en mitolojik zirvelerinden biridir; ancak yazarın yarattığı bu fırtınanın ardından kaleme aldığı Çırak, Sihirli Fıçı ve ona Pulitzer ödülü getiren Tamirci, Malamud’un külliyatını taçlandıran diğer üç başyapıt olarak adeta bir kare as oluşturur.
