Herakleitos’un çok bilinen bir sözü vardır: “Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir.” Basketbola baktığımızda da bu sözün ne kadar doğru olduğunu görmek zor değil. Çünkü basketbol, ortaya çıktığı günden bu yana sürekli değişen ve gelişen bir oyun.
Tabii ki 1934 yılında ilk kurallar kabul edildiğinden beri sayısız kural değişti ya da yeniden düzenlendi. Ama biz burada basketbolun şeklini gerçekten değiştiren, en temel değişikliklerden bazılarına değineceğiz.
3 Sayı Çizgisi
Bugün basketbolun en heyecanlı anlarından biri olan üç sayılık atışlar aslında eskiden yoktu. FIBA bu kuralı resmi olarak 1984 yılında oyuna dahil etti.
İlk uygulandığında üç sayı çizgisi 6.25 metre uzaklıktaydı. Daha sonra oyunun gelişmesi ve oyuncuların şut mesafelerinin artmasıyla bu mesafe 6.75 metreye çıkarıldı.
Hücum Süresi
Basketbolun temposunu belirleyen en önemli kurallardan biri de hücum süresi. Eskiden takımların hücum için 30 saniyesi vardı.
2000 yılından itibaren bu süre 24 saniyeye düşürüldü. Amaç oldukça basitti: Oyunu hızlandırmak ve daha tempolu hale getirmek.
Yarı Sahaya Geçme Süresi
Benzer bir değişiklik yarı sahaya geçme süresinde de yaşandı.
Eskiden bir takımın topu kendi sahasından çıkarıp hücum sahasına taşıması için 10 saniyesi vardı. Bu süre zamanla 8 saniyeye indirildi. Böylece takımların oyunu yavaşlatmasının önüne geçilmeye çalışıldı.
Hücum Ribaundu Sonrası Süre
Bir diğer önemli değişiklik ise hücum ribaundu sonrasında yapılan süre düzenlemesi.
Eskiden hücum ribaundu alındığında hücum süresi tekrar 24 saniyeye çıkıyordu. Ancak 2017 yılında yapılan değişiklikle bu süre 14 saniyeye tamamlanacak şekilde düzenlendi. Bu da oyunun akıcılığını artıran hamlelerden biri oldu.
Eskiden Sadece İki Devre Vardı
Bugün alıştığımız dört periyotluk sistem de aslında sonradan gelen bir uygulama.
Eskiden basketbol maçları 20’şer dakikalık iki devre halinde oynanıyordu. 2000 yılında yapılan değişiklikle maçlar 10’ar dakikalık dört periyot şeklinde oynanmaya başlandı.
Buna bağlı olarak takım faul hakkı da değişti. Önceden bir devrede 7 faulden sonra serbest atış kullanılırken, yeni sistemde her periyotta 5 takım faulü sınırı getirildi.
Hakem Sayısı Artırıldı
Bir zamanlar sahada sadece iki hakem görev yapıyordu. Ancak oyunun hızlanması ve temasın artmasıyla bu sayı yeterli olmamaya başladı.
2004 yılında alınan kararla saha içindeki hakem sayısı üçe çıkarıldı. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte hakemler artık bazı pozisyonlarda video tekrarlarından da yararlanabiliyor.
Topun süre dolmadan önce elden çıkıp çıkmadığı, topun kimden çıktığı ya da oyuncunun ayağının çizgiye değip değmediği gibi detaylar bu sistem sayesinde daha net şekilde değerlendirilebiliyor.
Koç Challenge
Koçların da artık maç içinde bir pozisyona itiraz etme hakkı bulunuyor. Buna Koç Challenge deniyor.
Ancak kural gereği, koç haklı çıksa bile maç içinde ikinci bir itiraz hakkı bulunmuyor.
“Yugoslav Faulü” Tarihe Karıştı
Bir dönem basketbolda sıkça gördüğümüz bir taktik vardı. Takım topu kaybettiğinde hızlı hücum yememek için hemen faul yapılırdı. Bu durum genellikle “Yugoslav faulü” olarak anılırdı.
2008 yılında yapılan değişiklikle bu tür fauller daha ağır şekilde cezalandırılmaya başlandı. Eğer savunma oyuncusu fast-break’i kesmek için rakibini kural dışı şekilde durdurursa bu sportmenlik dışı faul sayılıyor.
Ayrıca oyuncu topa oynamak yerine rakibin kafasına vurmak, sırtından çekmek gibi hareketler yaparsa bu da aynı şekilde sportmenlik dışı faul olarak değerlendiriliyor.
Eskiden böyle durumlarda bazen sadece kenardan oyunla devam edilirdi. Günümüzde ise iki serbest atış ve topun tekrar hücum takımında kalması şeklinde cezalandırılıyor.
Yarım Daire Kuralı
NBA’den ilham alınarak getirilen kurallardan biri de yarım daire kuralı.
Potanın hemen altında, boyalı alanın içinde bulunan yarım daire içerisinde savunma oyuncusu yer alıyorsa ve hücum oyuncusu potaya giderken temas yaşanırsa, genellikle hücum faul çalınmıyor.
Serbest Atış Yerine Kenardan Başlama
Eskiden bazı durumlarda faul yapılan takım serbest atış kullanmak yerine kenardan oyuna başlamayı tercih edebiliyordu.
Özellikle önde olan ve süreyi eritmek isteyen takımlar için bu daha güvenli bir seçenek olabiliyordu.
Oyuna Daha Hızlı Başlama
Son yıllarda oyunun akıcılığını artırmak için bir başka düzenleme daha yapıldı.
Faul ya da ihlal sonrasında topun oyuna sokulması süreci hızlandırıldı. Artık bazı durumlarda topun mutlaka hakeme verilmesi gerekmiyor; oyuncular doğrudan oyuna sokarak hızlı şekilde devam edebiliyor.
Belki bir bu kadar daha vardır ama biz kendimizce en temel değişiklikleri yazmaya çalıştık.
