Bugünkü yazı konumuz Commonwealth Oyunları..
1928 Olimpiyatları’nda ABD ve Kanada takımları arasındaki sorunlardan dolayı Kanadalı bir spor yazarının tepki olarak ortaya attığı ve 1930’da başlayan bu oyunlar, günümüze kadar gelmiş durumda…
Bunu biraz aaçrsak; Organizasyonun hayata geçirilmesindeki en büyük pay, 1928 Amsterdam Olimpiyatları’na katılan Kanadalı spor yazarı Melville Marks (Bobby) Robinson’a ait. Robinson, koloni ülkelerinin Olimpiyatlar’da kendi bayrakları altında yarışamaması üzerine Britanya İmparatorluğu’na özel bir turnuva fikrini ortaya attı.
Bu çabalar sonucunda ilk kez 1930 yılında düzenlenen bu etkinlik “Britanya İmparatorluğu Oyunları” (British Empire Games) adını aldı. Bu ilk etkinliğe 11 ülkeden yaklaşık 400 sporcu katılım gösterdi.
Spor dünyasının en köklü çoklu spor organizasyonlarından biri olan Commonwealth Games, onlarca ülke ve bölgeden binlerce sporcuyu bir araya getiriyor. Ancak bu organizasyonun ortaya çıkışı, sanıldığından çok daha eskiye ve ilginç fikirlere dayanıyor.
Commonwealth Oyunları Nedir?
Commonwealth Oyunları, geçmişte Birleşik Krallık İmparatorluğu’nun parçası olan ve o çatı altında bulunan ülkelerin katıldığı çok sporlu bir organizasyon. Olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük uluslararası spor etkinliklerinden biri olarak kabul edilir.
Her dört yılda bir düzenlenen oyunlarda atletizm, yüzme, bisiklet, jimnastik ve çeşitli takım sporları yer alır.
Fikir Nasıl Doğdu?
Commonwealth Oyunları’nın temelleri 19. yüzyılın sonlarına kadar uzanır. O dönemde Britanya İmparatorluğu dünyanın en geniş coğrafyasına hükmediyordu. İmparatorluk içindeki ülkeler arasında birlik duygusunu güçlendirmek amacıyla kültürel ve sportif etkinlikler düzenlenmesi öneriliyordu.
1891 yılında İngiliz spor yöneticisi John Astley Cooper, imparatorluk ülkelerini bir araya getirecek düzenli bir spor festivali yapılmasını önerdi. Bu fikir, yıllar boyunca çeşitli toplantılarda tartışıldı ve giderek destek kazandı.
İlk Adımlar: Inter-Empire Championships
Commonwealth Oyunları’nın doğrudan öncüsü sayılan etkinlik, 1911 yılında düzenlenen Festival of Empire kapsamında gerçekleştirildi.
Etkinlik sırasında farklı imparatorluk bölgelerinden sporcular atletizm, güreş ve yüzme yarışlarında mücadele etti. Bu organizasyon daha sonra kalıcı bir spor etkinliği oluşturulabileceğini gösteren önemli bir deneme olarak görüldü.
İlk Resmi Commonwealth Oyunları Ne Zaman Yapıldı?
İlk resmi oyunlar 1930 yılında Kanada, Hamilton kentinde gerçekleştirildi.
O dönemde organizasyonun adı British Empire Games idi. Oyunlara 11 ülke ve yaklaşık 400 sporcu katıldı. Sporcular, gemi ve tren yolculuklarıyla günler hatta haftalar süren seyahatlerin ardından Kanada’ya ulaştılar.
İlk oyunlarda yer alan ülkeler arasında:
Kanada
Avustralya
Yeni Zelanda
Güney Afrika
İngiltere bulunuyordu.
İsmi Neden Değişti?
Organizasyonun adı zaman içinde siyasi ve toplumsal değişimlere paralel olarak birkaç kez değiştirildi:
Dönem Adı
1930–1950 British Empire Games
1954–1966 British Empire and Commonwealth Games
1970–1974 British Commonwealth Games
1978–günümüz Commonwealth Games
Bu değişiklikler, Britanya İmparatorluğu’nun dağılması ve bağımsız devletlerin eşit ortaklar olarak Commonwealth çatısı altında yer almaya başlamasının bir sonucuydu.
** Olimpiyatlar haricinde, dünya genelinde Asya, Akdeniz veya Pan Amerikan Oyunları gibi bölgesel etkinlikler bulunurken, Commonwealth Oyunları tamamen tarihi bağlar ve ortak kültürel miras üzerine kuruludur diye de belirtelim. Topluluk üyesi olan ülkelerin ortak dili kullanması ve kültürel bağları, organizasyonun “Dostluk Oyunları” (Friendly Games) olarak anılmasını sağlamıştır.
Pek Bilinmeyen 7 İlginç Gerçek
** Kadın Sporcular Başından Beri Yer Aldı
1930’daki ilk oyunlarda kadın sporcular da yarıştı. Bu durum, birçok uluslararası spor organizasyonuna göre oldukça ilerici kabul ediliyordu.
** Dört Birleşik Krallık Ülkesi Ayrı Yarışıyor
Olimpiyatlarda tek takım halinde yarışan Birleşik Krallık, Commonwealth Oyunları’nda:
İngiltere
İskoçya
Galler
Kuzey İrlanda olarak ayrı ekiplerle mücadele eder.
** Bazı Küçük Adalar da Katılıyor
Nüfusları oldukça küçük olan birçok ada bölgesi, oyunlarda bağımsız ekiplerle temsil edilir. Bu durum sporculara uluslararası arenada görünürlük sağlar.
** Savaşlar Nedeniyle Ara Verildi
Oyunlar, II. Dünya Savaşı nedeniyle 1942 ve 1946 yıllarında gerçekleştirilemedi.
** Parolimpik Sporları Programın Bir Parçası
Commonwealth Oyunları, engelli sporcuların yarışmalarını ana programın içine entegre eden ilk büyük çok sporlu organizasyonlardan biri oldu.
** Kraliçe ve Kral Mesajı Geleneği
Uzun yıllar boyunca II. Elizabeth tarafından hazırlanan özel mesaj oyunların açılışında okunuyordu. Günümüzde bu gelenek III. Charles adına sürdürülmektedir.
** Madalya Tablosunda En Başarılı Ülke
Tarih boyunca en fazla madalya kazanan ülke Avustralya olmuştur. Onu genellikle İngiltere ve Kanada takip eder.
Commonwealth Oyunlarının Geleceği
Son yıllarda organizasyonun maliyeti ve ev sahipliği süreçleri zaman zaman tartışma konusu olsa da Commonwealth Oyunları hala dünyanın en önemli çok sporlu etkinliklerinden biri olarak görülüyor.
Özellikle gelişmekte olan ülkeler için uluslararası spor deneyimi kazanma açısından büyük önem taşıyor.
Sonuç
Commonwealth Oyunları’nın hikayesi, yalnızca bir spor organizasyonunun değil, aynı zamanda Britanya İmparatorluğu’ndan modern Commonwealth topluluğuna dönüşen siyasi ve kültürel bir yapının da hikayesi..
1930 yılında Kanada’da başlayan bu yolculuk, günümüzde farklı kıtalardan onlarca ülkeyi spor aracılığıyla bir araya getirmeye devam ediyor.
Ama en popüler spor futbol dünya kupası gibi en büyük uluslararası etkinlikler biri bile, artık tek başına ev sahibi bulmakta zorlanırken, Commonwealth Oyunları gibilerinin ayakta kalmasının ne kadar zor olduğunu söylemek malumun ilanı!.
Mesela 2030 Commonwealth Oyunları’nın, Çin ile rekabet edebilecek bir süper güç olma hedefindeki Modi Hindistanı’nda yapılacak ama halk da bundan memnun değil. Bu tip organizasyonları düzenlemenin (milyar dolarları geçen bir maliyet) kamu için yarardan çok daha fazla zararı olduğunu fark ettikleri için gücü yettiğince bunun önüne geçmeye çalışıyorlar.
** Bu arada 2026 Commonwealth Oyunları da 2014’ten sonra ikinci kez Glasgow’da düzenlenecek (23 Temmuz – 2 Ağustos) .
photo: getty
