Patenciler, son derece teknik ve sanatsal bir spor dalı olan Artistik Buz Pateninde atlayışlarda ustalaşmak için yıllarca gözyaşı ve ter döker ve insanüstü denecek derecede çaba harcarlar. Bazen o 3-5 saniyelik hareket amacına ulaşır, bazen de düşerek senelerin emeği o gün özelinde heba olur!.
Bugünkü yazı konumuz da, bu sporun en önemli parametresi olan atlayışlar
Atlayışlar iki ana gruba ayrılıyor: 3’ü ayağı buz vurup güç alarak, diğer 3’ü ise havaya sıçrayarak.
Ayağı buza vurup güç alarak yapılanlar: Toeloop, Flip ve Lutz, havaya sıçrayarak yapılanlar ise Salchow, Rittberger ve Axel
Jimnastikte olduğu gibi, atlayışlar (Salchow, Ritteberger, Lutz ve Axel) isimlerini “2 tanesi hariç” ilk kez yapan patenciden alır.
** Atlayışlara ve tarihçelerine kısaca göz atarsak:
Axel: Bu atlayış, altı adet atlayıştan ilk bulunanıdır. İlk kez Norveçli patenci Axel Paulsen tarafından 1882’de yapıldığı için zaman zaman Axel Paulsen olarak da anıldığı olur.
4’lüyü ilk yapan yıldız sporcu da 2022’de Ilia Malinin. Kadınlarda ise daha bu hareketi tamamlayabilen çıkmadı!.
En zor ve puanı en yüksek atlayıştır çünkü diğerlerine göre havada yarım tur daha fazla dönmeyi ve mümkün olduğu kadar ileri, yükseğe sıçramak gerekir.
Lutz: Bu atlayışı ilk Avusturyalı Alois Lutz yaptığı için onun adını almıştır. Lutz, bu hareketi ilk kez 1913’te yapmıştı.
Dörtlü Lutz ilk kez 16 Eylül 2011 tarihinde Amerikalı patenci Brandon Mroz tarafından yapıldı. İlk kadın sporcu ise Alexandra Trusova oldu. Rus sporcu bu atlayışı 12 Ekim 2018’de gerçekleştirmişti.
Flip: Kimin tarafından bulunduğu bilinmeyen bir atlayıştır. Bruce Mapes’e atfedilir ama bu tartışmalı bir konudur. Bazı kaynaklar da, ilk kez Jackson Haines tarafından yapıldığını belirtmekle birlikte bu konuya resmi bir cevap yok, hala tartışmalıdır!.
Erkeklerde ilk 4’lü yapan Shoma Uno (22 Nisan 2016), kadınlarda ilk dörtlü flip’i Alexandra Trusova, 7 Aralık 2019 tarihinde atlamıştı.
Rittberger (Loop): İlk kez Alman Werner Rittberger tarafından 1910’da yapıldığı için onun adıyla anılır. Kenar kullanılarak ve havaya sıçrayarak yapılan atlayışlardandır.
Loop olarak da bilinir. Dörtlü Ritteberger (quadruple loop) erkeklerde ilk kez Yuzuru Hanyu tarafından 2016’da, kadınlarda ilk dörtlü Ritteberger’i 2019’da yapan ise yine Rus efsane: Alexandra Trusova
Salchow: 1908 Olimpiyat şampiyonu ve 10 kez Dünya şampiyonu efsanevi patenci İsveçli Ulrich Salchow’dan alır adını. Dörtlü olarak yapılan atlayışlardandır.
İlk kez 1998’de Amerikalı Timothy Goebel tarafından dörtlü olarak yapılmıştır. Kadınlarda 4’lü Salchow’u ilk yapan ise Japon Miki Ando (2002).
ISU, salchow’yu toeloop’tan daha zor kabul etmektedir ve temel puanı toeloop’unkinden daha yüksektir.
Toeloop: İlk kez 1920’lerde yapıldığı sanılıyor. Belli bir kişiye atfedilmeyen atlayışlardandır. Salchow ile yarışmalarda en sık dörtlü olarak yapılan atlayıştır.
1988’de Kanadalı Kurt Browning ilk kez dörtlü toeloop yapmıştır. Kadinlar ise yine ayni isim bir kez daha listede: Alexandra Trusova (2018).
Tam kesin tarih net olarak belli olmasa da, ortak kanı ilk yapanın 1920’lerde Bruce Mapes olduğu şeklinde.. Onun için bazen Mapes jump da dendiği olur.
Gördüğünüz üzere en yüksek atlatış quaralupe yani 4’lu olarak; kadın veya erkek, 5’li (quintuple) atlayışı tamamlamış sporcu daha ortaya çıkmadı.
Döngü ve hız gereksinimi yani 5 tur, 1800 derece havada dönebilmek hatta bir nevi kuş misali pause tuşuna basmışçasına havada kalabilmek çok çok zor!
Ortalama quadruple (4’lü) atlayış için hava süresi ~0.7–0.8 saniye, 5’li için gereken ise ~0.9–1 saniye diye de ekleyelim.
Bu, hem yüksek hız hem de güçlü sıçrama gerektirir ki, x bir patencinin yerden itiş gücü ve hız limiti nedeniyle 5’liyi havada yapabilse bile, inisi yani güvenli şekilde tamamlamak çok zor!.
