Bugünkü yazımız; birçoklarına göre hem modern futbolun hem de modern ragbinin öncüsü, atası olarak kabul edilen Shrovetide Futbolu (Royal Shrovetide Football).
** Öncelikle “Shrovetide nedir” kısaca açıklayalım…
Shrovetide, Hristiyan takviminde Lent (Büyük Perhiz) döneminden hemen önceki zamanı ifade eder. Özellikle eğlence, kutlama ve geleneksel yemeklerle anılan bu dönem, birçok ülkede renkli festivallerle kutlanır. En bilinen Shrovetide kutlamaları arasında Rio Carnival ve Mardi Gras yer alır.
Biz yeniden spora dönelim ve İngiltere’nin Ashbourne kentinde her Şubat ayının ikinci Salı ve Çarşamba günlerinde oynanan, Orta Çağ’dan kalma geleneksel, kuralsız ve kaotik, bir topla ama elle oynamak da serbest olan bir futbol oyunu bahsettiğimiz.
Genellikle binlerce kişinin katıldığı bu oyun, şehirdeki nehrin güneyinde ve kuzeyinde yaşayanlar arasında, yaklaşık 3 mil mesafedeki iki nokta (eski değirmenler) arasında devasa bir topun gol yapılması hedefine dayanıyor!.
Yani kasabadaki takımların kimlerden oluşacağı önceden belli: kasabayı ikiye bölen Henmore çayının kuzeyinde yaşayanlar bir takım, güneyinde yaşayanlar ise diğer takım olarak sahaya çıkıyor.
Dünyanın en eski ve en uzun süren “kır futbolu” (mob football) maçı da denebilir. Tek kural: kural olmaması! Saha diye soracaksanız: tüm kasaba. Sokaklar, parklar ve hatta sular-nehirler oyun alanına dahil. Oyuncu sayısı da sınırsız.
Sadece cinayet işlemek yasak, o da olsun artık… Bir de tek normal gözüken kural olan topun saklanması ve bir vasıta ile taşınması yasak!
Bu arada şaşıracaksınız ama oyunda bir baş hakem (referee) ve yardımcı görevliler var.
Hakemler genellikle kasabanın saygın kişilerinden seçiliyor. Görevleri oyunun başlatılmasını yönetmek ve ciddi kural ihlallerini değerlendirip, güvenliği gözetmek.
Ancak oyunun doğası gereği müdahale minimum düzeyde. Çünkü Shrovetide futbolu, kontrollü kaos mantığıyla oynanıyor.
Oyun başlatma seremonisi oldukça görkemli ve top genellikle kasabanın merkezinde havaya atılarak oyuna başlanır.
Aslında karşılaşma sırasında ortaya çıkan şiddet olaylarına iyi gözle bakılmıyor. Ancak şiddet yasak değil. Bu nedenle moraran vücutlar ve kırılan kemikler, Shrovetide futbolu oyuncuları için hayli sıradan.
Temel amaç, mantar dolgulu özel bir topu karşı takımın kalesine ulaştırmaktır.
Oyun, “hug” (sarılma/kucaklaşma) adı verilen, insanların devasa bir yığın halinde topu hareket ettirmeye çalıştığı ragbi benzeri yoğun mücadeleler (scrum) şeklinde ilerler.
Bu geleneksel oyun, ilk kez seyredenlere barbarca gelse de, modern spor kurallarından uzak, kaos, tutku ve topluluk ruhunu barındıran eşsiz bir kültürel miras olarak görülür.
12. yüzyıldan beri devam bu gelenek, 2 gün süren maçlarla gol atan kazanıyor ama bunu başarabilmek hiç de kolay değil!
Her şeyden önce oyuncuların rakip kaleye ulaşmak için geçmeleri gereken 4-5 kilometre mesafe ve son derece acımasız köy halkı ile dolu 100’lerce de rakip var.
Bu oyun o kadar ilgi çekiyor ki, sırf o maçı seyredebilmek için, Şampiyonlar Ligi finaliymişcesine 1000’lerce turist kasaba akın ediyor!
Kısaca Shrovetide futbolu, sadece bir spor etkinliği değil; tarihin, geleneğin ve toplumsal bağların canlı bir yansıması…
Eğer bir gün yolunuz Şubat ayında İngiltere’nin Derbyshire bölgesine düşerse, Ashbourne’deki bu çılgın ve eşsiz futbol deneyimini yerinde görmek unutulmaz bir deneyim olacaktır.
Futbolun en vahşi, en saf ve en geleneksel halini görmek isteyenler için tam anlamıyla 900 yüzyıl öncesine “bir zaman yolculuğu” bu spor…
