Artistik Jimnastikte Kadınlar ve Erkekler Neden Farklı Aletlerde Yarışır?
Bu konu çoğu kişiye “keyfi bir ayrım” gibi geliyor ama arkasında tarih, biyomekanik ve sporun evrimi var.
Öncelikle Tarihsel köken (en büyük sebep)
Artistik jimnastik 19. yüzyılda erkekler için geliştirildi.
Amaç askerleri güçlendirmek, üst vücut kuvveti ve dayanıklılık idi.
Bu yüzden erkek aletleri üst vücut gücü, statik tutuş ve salınım kontrolü üzerine kuruldu (halka, barfiks, paralel gibi).
Kadınlar ise jimnastiğe çok daha sonra dahil edildi.
Jimnastik, modern Olimpiyatlar’da ilk günden beri yani 1896 Atina Olimpiyatları’ndan bugüne vardı. Kadın jimnastiği ilk kez Olimpiyat programına ise 1928 Amsterdam ile girdi ve bireysel yoktu, sadece takım yarışması vardı.
Kadınlar için kırılma noktası 1952 Helsinki Olimpiyatları idi. İlk kez bireysel çoklu (all-around) ve alet finalleri yarışmalarına katıldılar. Yani bugünkü modern kadın artistik jimnastiğinin temeli 1952’de atıldı.
İlk efsane 1956-60’ı domine eden Sovyet Larissa Latyina olurken, 1972’de Minsk serçesi lakaplı bir başka Sovyet Olga Korput ile küresel anlamda yayılmış, 1976 Montreal’de de Nadia Comaneci ile artık global anlamda tamamen yerleşmişti dünya sporuna…
Kadın jimnastiği gelişirken estetik, akıcılık, ritim, müzikle uyum öne çıktı.
Yani ayrımın temeli bilimden önce kültürdü.
** Biyomekanik farklar
Erkekler bildiğiniz üzere daha fazla üst vücut kas kütlesi, omuz–kol gücü avantajı, statik pozisyonları uzun süre tutabilme konusunda kadınlardan daha avantajlı…
Halka, paralel, barfiks bu yüzden erkeklere özgü kaldı.
Kadınlar ise daha iyi esneklik, daha güçlü alt vücut – merkez (core) kontrolü ile denge ve dönüş hassasiyetine sahip.
Denge aleti ve yer serisi bu yüzden kadınlarda merkezde.
Bu “biri daha iyi, biri daha kötü” değil; farklı güçlü alanlar meselesi!..
** Aletlerin risk profili
Bazı aletler omuzlara, dirseklere, bağlara çok ağır yük bindirir.
Örneğin halka, kadın sporcularda omuz sakatlığı riskini ciddi artırıyor. Denge aleti ise erkeklerde kütle–denge oranı nedeniyle riskli.
Spor, kısaca zamanla en sürdürülebilir modele evrildi.
** Puanlama felsefesi farklı
Erkek artistik jimnastik güç, statik tutuş, zorluk seviyesi, kadın artistik jimnastik ise akıcılık, sanatsal ifade, bağlantılar temelli. Ve tabii ki ritmik süreklilik…
Bu yüzden aletler de bu felsefeye göre ayrıldı.
** “Neden herkes aynı aletlerde yarışmıyor?”
Aslında yarışabilirler.
Kurallarla yasaklanmış değil.
Ama puanlama sistemi olsun, dünya genelindeki antrenman altyapısı ve hakem kriterleri olsun, tamamen cinsiyete göre ayrılmış durumda.
Bu yüzden pratikte bu ayrım devam ediyor.
Aletleri Yan Yana Koyarsak;
Erkekler (6 alet)
Yer
Kulplu beygir
Halka
Atlama masası
Paralel bar
Barfiks
Kadınlar (4 alet)
Atlama masası
Asimetrik bar
Denge aleti
Yer (müzikli)
Yani ortak olarak yarıştıkları 2 alet var.
** Önemli not
Bu fark kadınların daha hafif, erkeklerin daha zor bir spor yaptığı anlamına gelmez.
İkisi de aşırı zor, sadece zorluğun türü farklı diye açıklayabiliriz.
Kadınlar daha popüler
Rating, sponsor ve sporcu gelirleri diye baktığımızda da, kadın jimnastiği (özellikle Olimpiyat dönemlerinde) erkek jimnastiğine göre daha çok izleniyor ve konuşuluyor. Yani küresel anlamda çok daha popüler.
Mesela zirvedeki Simone Biles’in senelik kazancı da (10 milyon dolardan fazla), 21. yüzyılın en popüler erkek ikonları Amerikalı Paul Hamm-Japon Kohei Uchimura’ya nazaran çok çok daha fazla (en az 3-4 katı).
Sonuç olarak; artistik jimnastikte kadın ve erkek sporcuların farklı aletlerde yarışması bir ayrım değil, biyoloji, tarih ve spor biliminin şekillendirdiği, her iki cinsiyetin de kendi güç, denge ve estetik anlayışını en üst seviyede sergilemesine imkan tanıyan bir sistemdir.
